{"id":44,"date":"2023-07-12T18:42:27","date_gmt":"2023-07-12T16:42:27","guid":{"rendered":"https:\/\/skryba.fun\/?p=44"},"modified":"2024-08-24T22:10:39","modified_gmt":"2024-08-24T20:10:39","slug":"nothing-breaks-new-york","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/skryba.fun\/?p=44","title":{"rendered":"Mu\u015bni\u0119cia interpretacyjne"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Czy wiesz, \u017ce...
Pi\u0119kno lubi spowija\u0107 si\u0119 w woale.<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
W\u0142a\u015bciciel bloga<\/b>\u00a0pisze:<\/span><\/div>
\u00a0<\/div>

Na pocz\u0105tek materia\u0142 przeznaczony dla przysz\u0142orocznych maturzyst\u00f3w. Oto jeden z przyk\u0142ad\u00f3w wypracowanej kiedy\u015b z moj\u0105 pomoc\u0105 prezentacji na matur\u0119 ustn\u0105 z j\u0119zyka polskiego. Przeczytaj i pomy\u015bl. Mog\u0119 pom\u00f3c tak\u017ce Tobie. Je\u015bli uznasz, \u017ce warto spr\u00f3bowa\u0107 \u2013 daj zna\u0107.
(Znajdziesz mnie na Facebooku jako Stefana Pisarka, stamt\u0105d przez messegera lub na moim fanpage\u2019u mo\u017cesz nawi\u0105za\u0107 ze mn\u0105 kontakt).<\/p>

\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..<\/p>

TEMAT: Czy warto mie\u0107 marzenia? W rozwini\u0119ciu odpowiedzi wykorzystaj kreacje wybranych bohater\u00f3w literackich i filmowych.<\/strong><\/p>

[Plan prezentacji \u2013 u\u0142\u00f3\u017c samodzielnie na podstawie zamieszczonej ni\u017cej gotowej wersji wyst\u0105pienia.]<\/p>

1 Bibliografia podmiotowa<\/strong>
\u2013 Fiodor Dostojewski,\u00a0Zbrodnia i kara<\/em>, Krak\u00f3w 2008
\u2013 Joseph Conrad,\u00a0J\u0105dro ciemno\u015bci<\/em>, Krak\u00f3w 2008
\u2013 William Golding,\u00a0W\u0142adca much<\/em>, Warszawa 2001
\u2013 William Wharton,\u00a0Ptasiek<\/em>, Warszawa 1985
\u2013\u00a0Requiem dla snu<\/em>, film, re\u017c. D. Aronofsky, rok prod. 2000 [dost\u0119p on-line, data dost\u0119pu \u2013 uzup.]
\u2013\u00a0Marzyciel<\/em>, film, re\u017c. M. Forster, rok prod. 2004 [dost\u0119p on-line, data dost\u0119pu \u2013 uzup.]
\u2013\u00a0Czarny \u0142ab\u0119d\u017a<\/em>, film, re\u017c. D. Aronofsky, rok prod. 2010 [dost\u0119p on-line, data dost\u0119pu \u2013 uzup.]<\/p>

2 Bibliografia przedmiotowa<\/strong>
\u2013 R. Przybylski,\u00a0Dostojewski i \u201enowo\u017cytne idee\u201d<\/em>, [w:] Ten\u017ce,\u00a0Dostojewski i \u201eprzekl\u0119te problemy\u201d.<\/em>
Od \u201eBiednych ludzi\u201d do \u201eZbrodni i kary\u201d<\/em>, Warszawa 1964, s. 247-293
\u2013 M. Komar,\u00a0Zegar moralno\u015bci<\/em>, [w:] Ten\u017ce,\u00a0Piek\u0142o Conrada<\/em>, Warszawa 1978, s.83-116
\u2013\u00a0S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego<\/em>, red. M. Szymczak, Warszawa 1982, t.2 [has\u0142a: \u201emarzenie\u201d, s.115,
\u201emarzy\u0107\u201d, s.116]
\u2013 M. Janion,\u00a0\u201eCz\u0142owiek wytwarza z\u0142o jak pszczo\u0142a mi\u00f3d\u201d<\/em>, [w:] Ta\u017c,\u00a0Wobec z\u0142a<\/em>, Chotom\u00f3w 1989,
s.133-146
\u2013 A. Ko\u0142ody\u0144ski,\u00a0Wielkomiejskie egzorcyzmy<\/em>, \u201eKino\u201d 2001 nr 3, s.44-45
\u2013 B. \u017burawiecki,\u00a0Cia\u0142o rzucone w k\u0105t<\/em>, \u201eFilm\u201d 2001 nr 3, s.76
\u2013 P. Wojciechowski,\u00a0Marzyciel<\/em>, \u201eKino\u201d 2005 nr 2, s.54-55
\u2013 A. Ko\u0142ody\u0144ski,\u00a0Czarny \u0142ab\u0119d\u017a<\/em>, \u201eKino\u201d 2011 nr 1, s.67
\u2013 A. Z. Makowiecki,\u00a01600 postaci literackich<\/em>, Warszawa 2011 [has\u0142a: \u201ePtasiek\u201d, s.811-812,
\u201eSwidrygaj\u0142ow\u201d, s.942-943, \u201eMerridew Jack\u201d, s.647, \u201eRalf\u201d, s.826, \u201eRoger\u201d, s. 848-849]<\/p>

[Tre\u015b\u0107 wyst\u0105pienia:]<\/strong><\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0W potocznym znaczeniu \u201emarzenie\u201d to \u201elu\u017ano powi\u0105zany tok my\u015bli, fantazji i wyobra\u017ce\u0144\u201d (Leksykon PWN). Wedle bardziej precyzyjnej definicji termin ten oznacza \u201eobraz my\u015blowy czego\u015b upragnionego, przedmiot pragnie\u0144 i d\u0105\u017ce\u0144\u201d (S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego<\/em>\u00a0, pod red. M. Szymczaka, t.2). Ten drugi spos\u00f3b rozumienia kluczowego dla mojej prezentacji s\u0142owa uznaj\u0119 za najwa\u017cniejszy. \u201eMarzy\u0107\u201d znaczy wi\u0119c tyle, co wyznaczy\u0107 sobie okre\u015blony cel, zapragn\u0105\u0107 go urzeczywistni\u0107 i zacz\u0105\u0107 do tego d\u0105\u017cy\u0107. Marzenia mog\u0105 pom\u00f3c w ustaleniu pryncypi\u00f3w \u017cyciowych oraz w pozyskaniu motywacji do podejmowania trudnych wyzwa\u0144. Wiele wskazuje na to, \u017ce \u201emarz\u0105\u201d tylko ludzie, dlatego t\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 zdolno\u015b\u0107 wypada uzna\u0107 za istotny wyr\u00f3\u017cnik cz\u0142owiecze\u0144stwa. Oczywi\u015bcie z realizacj\u0105 marze\u0144 r\u00f3\u017cnie bywa, jedne si\u0119 spe\u0142niaj\u0105, inne nie, na co maj\u0105 wp\u0142yw czynniki zale\u017cne lub niezale\u017cne od ludzkiej woli. Zdarza si\u0119 i tak, \u017ce w trakcie przekuwania tego co wymarzone w rzeczywisto\u015b\u0107 dochodzi do nieprzewidzianych komplikacji i niespodzianek. Przedstawi\u0119 kilka sylwetek literackich i filmowych \u201emarzycieli\u201d, by pokaza\u0107, jakie pi\u0119tno odcisn\u0105\u0142 ten specyficznie ludzki przywilej na ich losach.
Ca\u0142o\u015b\u0107 materia\u0142u zosta\u0142a uporz\u0105dkowana zgodnie z zasad\u0105 chronologii powstawania dzie\u0142, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 wybrani przeze mnie bohaterowie, przy czym najpierw skupiam uwag\u0119 na postaciach pochodz\u0105cych z powie\u015bci, potem z film\u00f3w.<\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0Zaczn\u0119 od Raskolnikowa, bohatera \u201eZbrodni i kary\u201d F. Dostojewskiego. Ten m\u0142ody student prawa, przerwawszy nauk\u0119 z powodu niedostatku, stworzy\u0142 teori\u0119 dziel\u0105c\u0105 ludzi na \u201ezwyk\u0142ych\u201d i \u201eniezwyk\u0142ych\u201d. Zamarzy\u0142o mu si\u0119, by udowodni\u0107 sobie, \u017ce nale\u017cy do tych drugich. Tylko im bowiem, wed\u0142ug jego za\u0142o\u017cenia, wolno by\u0142oby w szczeg\u00f3lnych okoliczno\u015bciach narusza\u0107 obowi\u0105zuj\u0105ce normy moralne i prawne, nawet zabija\u0107, je\u015bli przyspieszy\u0142oby to proces post\u0119pu spo\u0142ecznego i da\u0142oby szans\u0119 polepszenia warunk\u00f3w egzystencji jemu i innym. W teorii Raskolnikowa mo\u017cna wyczu\u0107 echo \u201ekoncepcji nadcz\u0142owieka\u201d autostwa F. Nietzschego, tw\u00f3rcy tzw. \u201eimmoralizmu\u201d. Mord pope\u0142niony na specjalnie dobranej ofierze, starej i og\u00f3lnie znienawidzonej lichwiarce, doprowadzi\u0142 m\u0142odego cz\u0142owieka \u2013 wbrew jego oczekiwaniom \u2013 do destrukcji osobowo\u015bci i swoistej \u201eschizofrenii moralnej\u201d. Gdyby nie heroiczna mi\u0142o\u015b\u0107 prostytutki Soni, kobiety \u201eupad\u0142ej\u201d tak\u017ce z powodu n\u0119dzy bytowania i ch\u0119ci wsparcia przymieraj\u0105cych g\u0142odem najbli\u017cszych, Raskolnikow zmarnowa\u0142by swoje \u017cycie toksycznym marzeniem o urojonej \u201eniezwyk\u0142o\u015bci\u201d. Mi\u0142o\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 w powie\u015bci Dostojewskiego si\u0142\u0105 zdoln\u0105 wyd\u017awign\u0105\u0107 cz\u0142owieka z dna upadku i przywr\u00f3ci\u0107 mu godno\u015b\u0107 mimo pope\u0142nionej zbrodni. Najlepiej oddaje to cytat z \u201eEpilogu\u201d dzie\u0142a, odnosz\u0105cy si\u0119 w\u0142a\u015bnie do tej pary postaci: \u201eAle zmartwychwsta\u0142 i wiedzia\u0142 o tym, czu\u0142 to w pe\u0142ni ca\u0142ym odnowionym jestestwem, ona za\u015b \u2013 ona przecie\u017c \u017cy\u0142a tylko jego \u017cyciem\u201d.
O ile Raskolnikow kroczy od pierwotnej niewinno\u015bci \u2013 przez z\u0142o \u2013 ku moralnemu odrodzeniu, o tyle inny bohater \u201eZbrodni i kary\u201d, Swidrygaj\u0142ow, zdaje si\u0119 odbywa\u0107 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 w odwrotnym kierunku. Ma za sob\u0105 wiele lat mrocznego \u017cywota, w kt\u00f3rym by\u0142o miejsce na rozpust\u0119, hazard, krzywdzenie ludzi z jego otoczenia. W ko\u0144cu, oko\u0142o 50-go roku \u017cycia, ten dobrze sytuowany m\u0119\u017cczyzna zacz\u0105\u0142 marzy\u0107 o \u017cyciowej stabilizacji. Zrozumia\u0142, \u017ce bez mi\u0142o\u015bci nie nada sensu swemu istnieniu. Zakochawszy si\u0119 w siostrze Raskolnikowa, Duni, wyjawi\u0142 jej swe uczucie w nadziei, \u017ce ona je odwzajemni. Dla Swidrygaj\u0142owa by\u0142a to ostatnia szansa ratunku, ale du\u017co m\u0142odsza Dunia nie potrafi\u0142a sprosta\u0107 jego \u201emarzycielskiej\u201d propozycji, odrzuci\u0142a ofert\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwa, pogr\u0105\u017caj\u0105c tym samym moralnego bankruta w czarnej rozpaczy. Wydaje si\u0119, i\u017c w jego przypadku marzenie o powrocie na drog\u0119 odnowy moralnej przysz\u0142o zbyt p\u00f3\u017ano. Zniweczy\u0142a je z\u0142a przesz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3rej bohater nie m\u00f3g\u0142 wymaza\u0107 ze swej biografii.<\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0O tym, \u017ce ludzkie marzenia ulegaj\u0105 czasem fatalnej w skutkach dewaluacji, \u015bwiadczy m. in. historia Kurtza, kt\u00f3rego odwr\u00f3t od szczytnych idea\u0142\u00f3w do zbrodniczej przemocy ukaza\u0142 Joseph Conrad w \u201eJ\u0105drze ciemno\u015bci\u201d. Wspomniany bohater trafi\u0142 w charakterze agenta europejskiej sp\u00f3\u0142ki sprowadzaj\u0105cej z Afryki ko\u015b\u0107 s\u0142oniow\u0105 w sam \u015brodek czarnego l\u0105du, gdzie mia\u0142 zarazem wype\u0142ni\u0107 misj\u0119 wys\u0142a\u0144ca cywilizowanego \u015bwiata, krzewiciela post\u0119pu i zdobyczy kultury. W marz\u0105cym pocz\u0105tkowo o \u201eucywilizowaniu dzikich\u201d Kurtzu, cz\u0142owieku wszechstronnie utalentowanym i dysponuj\u0105cym niezwyk\u0142ym darem s\u0142owa, budz\u0105 si\u0119 po zetkni\u0119ciu z \u201edzicz\u0105\u201d najpierwotniejsze instynkty. Poddany ich presji, Kurtz sam stacza si\u0119 do poziomu \u201eistoty pierwotnej\u201d, ow\u0142adni\u0119tej \u017c\u0105dz\u0105 dominacji nad Murzynami, wobec kt\u00f3rych chce uchodzi\u0107 za \u201eboga\u201d. D\u0105\u017c\u0105c do zdobycia ko\u015bci s\u0142oniowej, wymusza pos\u0142usze\u0144stwo \u201edzikich\u201d bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 i okrucie\u0144stwem, opornych morduje, zaczyna pogardza\u0107 lud\u017ami, z coraz wi\u0119kszym upodobaniem dogadza swym niskim potrzebom, zatraca poczucie przynale\u017cno\u015bci do \u015bwiata, z kt\u00f3rego wyszed\u0142. Schorowany, umiera dokonuj\u0105c znamiennej samooceny w ostatnich s\u0142owach: \u201ezgroza! zgroza!\u201d.
A jednak w jego otoczeniu znalaz\u0142 si\u0119 m\u0142ody przybysz z dalekiej Rosji, kt\u00f3remu rozleg\u0142o\u015b\u0107 horyzont\u00f3w Kurtza, w\u0142a\u015bnie jako \u201emarzyciela\u201d, wyra\u017anie zaimponowa\u0142a. \u00d3w Rosjanin-marynarz w stroju Arlekina jest niezwykle tajemnicz\u0105 postaci\u0105. Ubi\u00f3r \u0142\u0105czy go z tradycj\u0105 XVII-wiecznej w\u0142oskiej commedii del\u2019arte z jej z\u0142o\u017con\u0105 symbolik\u0105. W dziele Conrada ubranie bezimiennego w\u0119drowca nadaje mu pi\u0119tno pewnej dziwaczno\u015bci, sprawia, \u017ce posta\u0107 ta wymyka si\u0119 jednoznacznym kwalifikacjom. M\u0142odzieniec usi\u0142uje zrealizowa\u0107 marzenie o \u017cyciu pe\u0142nym egzotycznych przyg\u00f3d, a zarazem szuka czego\u015b wi\u0119cej \u2013 pragnie zg\u0142\u0119bia\u0107 tajniki ludzkiej natury, cz\u0119sto paradoksalne. Bodaj tylko on umie dostrzec w Kurtzu \u015blady \u201eidea\u0142\u00f3w\u201d, tak niegdy\u015b drogich agentowi o niemieckim nazwisku, co mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 m\u0142odzie\u0144cz\u0105 potrzeb\u0105 autorytetu, ale te\u017c wiar\u0105 w cz\u0142owieka, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 spe\u0142ni\u0107 misj\u0119 wydobycia \u201edzikich\u201d z barbarzy\u0144stwa. Mo\u017ce Conrad stworzy\u0142 posta\u0107 rosyjskiego obie\u017cy\u015bwiata po to, by zasugerowa\u0107, i\u017c w przysz\u0142o\u015bci proces cywilizowania rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w Afryki b\u0119dzie przebiega\u0142 w innym stylu ni\u017c ten, kt\u00f3ry ostatecznie przyj\u0105\u0142 Kurtz. Na trop takiego domys\u0142u naprowadzaj\u0105 s\u0142owa \u017cyj\u0105cego w dobrych relacjach z Murzynami Rosjanina: \u201eAle kiedy jest si\u0119 m\u0142odym, trzeba zobaczy\u0107 r\u00f3\u017cne rzeczy, zbiera\u0107 do\u015bwiadczenia, my\u015bli; poszerza\u0107 horyzonty\u201d.<\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0Przed bohaterami powie\u015bci W. Goldinga \u201eW\u0142adca much\u201d wy\u0142ania si\u0119 na pocz\u0105tku \u015bwietlana perspektywa realizacji dzieci\u0119cych marze\u0144 o szcz\u0119\u015bliwym \u017cyciu w \u015bwiecie bez doros\u0142ych. Zrzuceni z samolotu na bezludn\u0105 wysp\u0119 ch\u0142opcy pr\u00f3buj\u0105 wprawdzie zorganizowa\u0107 si\u0119 wedle zasad, kt\u00f3re wymy\u015blili doro\u015bli, ale nieobecno\u015b\u0107 tych ostatnich w niczym dzieciom nie przeszkadza, wr\u0119cz przeciwnie, wzbudza u nich entuzjazm. Wybrany w demokratycznym g\u0142osowaniu na \u201ewodza\u201d ch\u0142opi\u0119cej gromady, Ralf ustala racjonalne regu\u0142y obowi\u0105zuj\u0105ce cz\u0142onk\u00f3w ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci. Wydaje si\u0119, \u017ce wszystko jest w najlepszym porz\u0105dku. Lecz wkr\u00f3tce niefrasobliwo\u015b\u0107 i zaniedbania niekt\u00f3rych dzieciak\u00f3w \u015bci\u0105gaj\u0105 na pozosta\u0142ych k\u0142opoty i nieszcz\u0119\u015bcia. Antagonista Ralfa, Jack, stopniowo zyskuje coraz wi\u0119cej zwolennik\u00f3w g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki jego smyka\u0142ce my\u015bliwskiej umo\u017cliwiaj\u0105cej zdobywanie mi\u0119sa. Dochodzi do nieporozumie\u0144, k\u0142\u00f3tni, a\u017c w ko\u0144cu rywalizacja o przyw\u00f3dztwo przeradza si\u0119 w otwarty konflikt. Osamotniony Ralf nie jest w stanie zapobiec tragicznej \u015bmierci najpierw Simona, a potem Prosiaczka. Traci kontrol\u0119 nad rozwojem wydarze\u0144 do tego stopnia, \u017ce jemu samemu grozi niechybna \u015bmier\u0107 z r\u0105k rozbestwionych zuchwalc\u00f3w, kt\u00f3rzy niegdy\u015b byli mu pos\u0142uszni. Od zguby wybawiaj\u0105 go zjawiaj\u0105cy si\u0119 nieoczekiwanie na wyspie marynarze z angielskiego kr\u0105\u017cownika. Potwierdzenie znajduje prawda sformu\u0142owana w jednej z wypowiedzi publicznych przez autora powie\u015bci: \u201ecz\u0142owiek wytwarza z\u0142o, jak pszczo\u0142a mi\u00f3d\u201d. Okazuje si\u0119, \u017ce ten z\u0142owrogi aforyzm dotyczy r\u00f3wnie\u017c dzieci. Z\u0142o tkwi w naturze ludzkiej, przyjmuj\u0105c w dziele ameryka\u0144skiego pisarza metaforyczne miano \u201ew\u0142adcy much\u201d, nieokie\u0142znanej mocy, kt\u00f3ra zrywa wi\u0119zy \u0142\u0105cz\u0105ce jednych z drugimi i przeobra\u017ca ich w \u015bmiertelnych wrog\u00f3w. Pi\u0119kne marzenia wypiera ponura rzeczywisto\u015b\u0107, wyzut\u0105 z wszelkich pierwiastk\u00f3w etycznych \u201eracj\u0119\u201d zdobywa w niej ten, kto w danej chwili i okoliczno\u015bciach rozporz\u0105dza wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105.<\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0Osi\u0105 tematyczn\u0105 powie\u015bci W. Whartona \u201ePtasiek\u201d jest ekscentryczne marzenie tytu\u0142owego bohatera, by opanowa\u0107 sztuk\u0119 latania w\u0142a\u015bciw\u0105 ptakom. Co\u015b takiego zakrawa na niedorzeczno\u015b\u0107, lecz nie dla Pta\u015bka. Zak\u0142ada on hodowl\u0119 kanark\u00f3w, ca\u0142y sw\u00f3j czas po\u015bwi\u0119ca ich obserwacji, wymy\u015bla \u0107wiczenia, kt\u00f3re maj\u0105 mu umo\u017cliwi\u0107 wzbicie si\u0119 w powietrze. Wszystko podporz\u0105dkowuje temu obsesyjnemu marzeniu ufaj\u0105c, \u017ce pewnego dnia b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 wreszcie pofrun\u0105\u0107 w przestworza. Nies\u0142ychana determinacja, pracowito\u015b\u0107 i nadludzka wiara w osi\u0105gni\u0119cie wymarzonego sukcesu sprawiaj\u0105, \u017ce Pta\u015bkowi w pewnym sensie udaje si\u0119 \u201eniemo\u017cliwe\u201d. Dochodzi bowiem do tego, \u017ce potrafi zapada\u0107 w sen, w kt\u00f3rym \u015bni siebie w postaci ptaka, zachowuj\u0105c jednocze\u015bnie ludzk\u0105 perspektyw\u0119 przygl\u0105dania si\u0119 sobie w tym lotnym wcieleniu. Wykorzystany przez Whartona motyw \u201esnu we \u015bnie\u201d mo\u017cna uzna\u0107 za pomys\u0142owe przetworzenie starego toposu \u201eteatru w teatrze\u201d. W tym podw\u00f3jnie onirycznym wymiarze spe\u0142nia si\u0119 wielkie marzenie bohatera, kt\u00f3re on sam opisuje w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eKiedy si\u0119 ju\u017c umie lata\u0107, wydaje si\u0119 to tak niewiarygodnie \u0142atwe. [\u2026] Widz\u0119 siebie jako ptaka, kt\u00f3ry leci razem z innymi; [\u2026] stajemy si\u0119 \u2013 coraz mniejszymi punkcikami, a\u017c wreszcie jest ju\u017c tylko niebo. [\u2026] ledwo, ledwo udaje mi si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 w sen\u201d. \u015ani\u0105c \u201esen we \u015bnie\u201d, Ptasiek jako kanarek zdobywa partnerk\u0119, ma z ni\u0105 potomstwo, prze\u017cywa straszne chwile, gdy ona ginie w pazurach kota, s\u0142owem \u2013 poznaje \u017cycie w innej ni\u017c ludzka postaci. Tyle tylko, \u017ce do\u015bwiadcza tego w sennym odrealnieniu. Ma ono jednak dobroczynny wp\u0142yw tak\u017ce na sfer\u0119 realn\u0105, gdy\u017c pozwala ostatecznie Pta\u015bkowi powr\u00f3ci\u0107 do normalno\u015bci, zaakceptowa\u0107 naturaln\u0105 kondycj\u0119 ludzk\u0105, odzyska\u0107 \u201ezgod\u0119 na siebie\u201d w cz\u0142owieczym kszta\u0142cie.<\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0Przechodz\u0119 teraz do \u201efilmowej\u201d cz\u0119\u015bci przygotowanego przeze mnie wyst\u0105pienia. Film w re\u017cyserii Darrena Aronofsky\u2019ego pt. \u201eRequiem dla snu\u201d to wstrz\u0105saj\u0105cy obraz tragicznych konsekwencji \u201emarzycielskich\u201d postaw g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w uwiedzionych pragnieniem prze\u017cycia \u201eameryka\u0144skiego snu\u201d, kt\u00f3ry mia\u0142 jednym zagwarantowa\u0107 bogactwo, drugim popularno\u015b\u0107 przez zaistnienie w mediach, a okaza\u0142 si\u0119 rujnuj\u0105cym ich \u017cycie mira\u017cem. Dw\u00f3ch m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn, Harry i Tyrone, oraz dziewczyna jednego z nich, postanowili zarobi\u0107 wi\u0119ksze pieni\u0105dze na handlu narkotykami. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 dealerska mia\u0142a trwa\u0107 kr\u00f3tko i przynie\u015b\u0107 \u201ekrociowe\u201d zyski. Niestety, wszyscy popadli w uzale\u017cnienie, a dziewczyna, przyci\u015bni\u0119ta g\u0142odem narkotycznym, zdecydowa\u0142a si\u0119 na uprawianie nierz\u0105du. Z kolei samotna matka Harrego, dowiedziawszy si\u0119 o mo\u017cliwo\u015bci wyst\u0119pu w telewizji, rozpocz\u0119\u0142a drako\u0144sk\u0105 kuracj\u0119 odchudzaj\u0105c\u0105, skutkiem czego doprowadzi\u0142a si\u0119 do wycie\u0144czenia gro\u017c\u0105cego \u015bmierci\u0105. Re\u017cyserski zamiar, by prze\u015bledzi\u0107 proces popadania przez ludzi w rodzaj marzycielskiej psychozy, skwitowany zosta\u0142 przez krytyka Bartosza \u017burawieckiego sugestywnym komentarzem: \u201eAronofsky wyra\u017anie zazdro\u015bci igle, kt\u00f3ra przekuwa sk\u00f3r\u0119, chcia\u0142by pod\u0105\u017cy\u0107 za p\u0142ynem ze strzykawki, wedrze\u0107 si\u0119 z kamer\u0105 w trzewia\u201d. Rzeczywi\u015bcie, obraz kompletnej destrukcji naiwnych marzycieli ma co\u015b wsp\u00f3lnego z naturalistycznie ukazan\u0105 wiwisekcj\u0105, w wyniku kt\u00f3rej ods\u0142oni\u0119te zostaj\u0105 nie tyle \u201etrzewia\u201d, ile raczej patologicznie funkcjonuj\u0105ca psychika os\u00f3b za\u015blepionych magi\u0105 pieni\u0105dza b\u0105d\u017a borykaj\u0105cych si\u0119 z problemem samotno\u015bci.<\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0Wyre\u017cyserowany przez Marca Forstera film \u201eMarzyciel\u201d, ze \u015bwietnym w roli tytu\u0142owej Johnnem Deppem i dzielnie partneruj\u0105c\u0105 mu Kate Winslet, wskrzesza czasy wiktoria\u0144skiej Anglii z pocz\u0105tku XX wieku, lecz przede wszystkim przenosi widza w ba\u015bniow\u0105 Nibylandi\u0119, krain\u0119 szcz\u0119\u015bcia, wysnut\u0105 z wyobra\u017ani Jamesa Mathew Barriego, autora s\u0142ynnego \u201ePiotrusia Pana\u201d. Johnny Depp jako J. M. Barrie jest doros\u0142ym ch\u0142opcem, kt\u00f3ry wymyka si\u0119 z reali\u00f3w \u015bwiata, znajduj\u0105c azyl w\u0142a\u015bnie w Nibylandii istniej\u0105cej dzi\u0119ki jego marzycielskiej pasji. W tym kr\u00f3lestwie marze\u0144 mo\u017cna wreszcie poczu\u0107 smak \u017cycia uwolnionego od z\u0142a i wszelkich l\u0119k\u00f3w. Na podkre\u015blenie zas\u0142uguj\u0105 zw\u0142aszcza dwa walory owej krainy szcz\u0119\u015bliwo\u015bci: jej wychowawczo-terapeutyczny wp\u0142yw na psychik\u0119 dzieci \u015bmiertelnie chorej matki oraz z\u0142agodzenie cierpie\u0144 tej\u017ce kobiety trawionej nieuleczaln\u0105 chorob\u0105. Film ujawnia pot\u0119g\u0119 marzenia jako \u015brodka przemieniaj\u0105cego rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej ludzie nara\u017ceni na stresy, b\u00f3le, cierpienia i choroby nie maj\u0105 szans na pe\u0142n\u0105 samorealizacj\u0119.<\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0Ostatni z wykorzystanych przeze mnie film\u00f3w to powsta\u0142y w roku 2010 jeszcze jeden obraz D. Aronofsky\u2019ego pt. \u201eCzarny \u0142ab\u0119d\u017a\u201d, nawi\u0105zuj\u0105cy do s\u0142ynnego baletu P. Czajkowskiego \u201eJezioro \u0142ab\u0119dzie\u201d. Kanw\u0105 fabularn\u0105 filmu nie jest pr\u00f3ba ekranizacji znanej baletowej historii, lecz opowie\u015b\u0107 o dramatycznych przygotowaniach do wystawienia na scenie tej muzyczno-tanecznej kompozycji. Niejedna tancerka marzy, by zosta\u0107 primabalerin\u0105. Tak\u0105 w\u0142a\u015bnie szans\u0119 otrzymuje od re\u017cysera wspomnianego spektaklu g\u0142\u00f3wna bohaterka filmu \u2013 Nina. Musi jednak wyst\u0105pi\u0107 w roli zar\u00f3wno Bia\u0142ego, jak i Czarnego \u0141ab\u0119dzia, czyli wcieli\u0107 si\u0119 w dwie kra\u0144cowo r\u00f3\u017cne postacie uosabiaj\u0105ce dobro i z\u0142o. Problem powstaje w zwi\u0105zku z opanowaniem drugiej z tych r\u00f3l. Od tego, czy upora si\u0119 z wynik\u0142\u0105 trudno\u015bci\u0105, a wi\u0119c czy zdo\u0142a odda\u0107 w ta\u0144cu ca\u0142y demonizm odgrywanej postaci, zale\u017cy spe\u0142nienie si\u0119 lub nie najwi\u0119kszego marzenia jej \u017cycia. Nina odkrywa, \u017ce aby Czarny \u0141ab\u0119d\u017a w jej interpretacji wypad\u0142 przekonuj\u0105co, b\u0119dzie zmuszona otworzy\u0107 si\u0119 na dzia\u0142anie \u201esi\u0142 z\u0142a\u201d, przysta\u0107 na ich ingerencj\u0119 w jej przestrze\u0144 psychiczn\u0105, co mo\u017ce j\u0105 narazi\u0107 na \u015bmiertelne niebezpiecze\u0144stwo. Krytyk Andrzej Ko\u0142ody\u0144ski w recenzji filmu podkre\u015bli\u0142, \u017ce za osi\u0105gni\u0119cie artystycznego idea\u0142u trzeba p\u0142aci\u0107 wysok\u0105 cen\u0119. Filozoficzne uog\u00f3lnienie tej opinii zawar\u0142 niemiecki badacz Rudiger Safranski w s\u0142owach: \u201ew sztuce z\u0142o wyst\u0119puje jako temat i jako wewn\u0119trzny warunek tworzenia\u201d. W\u0142a\u015bnie na co\u015b w rodzaju \u201ewch\u0142oni\u0119cia z\u0142a w siebie\u201d jako \u201ewewn\u0119trznego warunku tworzenia\u201d zgodzi\u0142a si\u0119 Nina. Dosz\u0142a dzi\u0119ki temu do artystycznej perfekcji i spe\u0142ni\u0142a swe marzenie, lecz zarazem uleg\u0142a rozdwojeniu ja\u017ani, w rezultacie czego nie\u015bwiadomie zada\u0142a sobie \u015bmierteln\u0105 ran\u0119 i wykonawszy z najwy\u017cszym kunsztem taniec Czarnego \u0141ab\u0119dzia, zgin\u0119\u0142a na scenie.<\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0W podsumowaniu wypowiedzi wypada mi stwierdzi\u0107, \u017ce niekt\u00f3re spo\u015br\u00f3d ludzkich marze\u0144 bywaj\u0105 ryzykowne, maj\u0105 swoje ukryte ciemne strony. Czasem prowadz\u0105 do jakiej\u015b wielkiej \u201eofiary z siebie\u201d b\u0105d\u017a nawet samozatraty i wtedy nabieraj\u0105 tragicznego charakteru. Kiedy indziej staj\u0105 si\u0119 impulsem do rewizji pogl\u0105d\u00f3w, mog\u0105 zach\u0119ca\u0107 do pracy nad sob\u0105, do podejmowania niezwyk\u0142ych trud\u00f3w czy inicjatyw. Zdarza si\u0119, \u017ce przynosz\u0105 ukojenie w cierpieniach albo wprowadzaj\u0105 w nieosi\u0105galne dla innych wymiary rzeczywisto\u015bci. Zawsze jednak zdaj\u0105 si\u0119 u\u0142atwia\u0107 wnikni\u0119cie w fascynuj\u0105c\u0105 \u201etajemnic\u0119 bytu\u201d, poszerzaj\u0105c skal\u0119 naszych prze\u017cy\u0107 i do\u015bwiadcze\u0144. Tote\u017c mimo zwi\u0105zanego z marzeniami ryzyka uwa\u017cam, \u017ce aby m\u00f3c si\u0119 rozwija\u0107 i doskonali\u0107, warto mie\u0107 w \u017cyciu \u015bmia\u0142e, ambitne i tw\u00f3rcze marzenia.<\/p>

\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..<\/p>

[Zaleca\u0142bym przygotowa\u0107 przed prezentacj\u0105 stosownej wielko\u015bci arkusze z naniesionymi na nie cytatami ze \u017ar\u00f3de\u0142 wykazanych w obu zestawach bibliograficznych. Poniewa\u017c cytaty te s\u0105 wkomponowane w wyst\u0105pienie, mo\u017cna by\u0142oby we w\u0142a\u015bciwych momentach wskaza\u0107 na nie i je odczyta\u0107 \u2013 bez konieczno\u015bci uczenia si\u0119 ich na pami\u0119\u0107 i bez ryzyka pope\u0142nienia b\u0142\u0119du w trakcie ich przytaczania. Takie arkusze da si\u0119 \u0142atwo rozmie\u015bci\u0107 w sali egzaminacyjnej tu\u017c przed rozpocz\u0119ciem prezentacji.]<\/p>

Lista cytat\u00f3w wed\u0142ug kolejno\u015bci ich pojawiania si\u0119 w toku wyst\u0105pienia (ka\u017cdy powinien si\u0119 znale\u017a\u0107 na osobnym arkuszu):<\/p>

1\/ \u201eAle zmartwychwsta\u0142 i wiedzia\u0142 o tym, czu\u0142 to w pe\u0142ni ca\u0142ym odnowionym jestestwem, ona za\u015b \u2013 ona przecie\u017c \u017cy\u0142a tylko jego \u017cyciem\u201d
Narrator o Raskolnikowie i Soni \u2013
z \u201eEpilogu\u201d w \u201eZbrodni i karze\u201d<\/p>

2\/ \u201eAle kiedy jest si\u0119 m\u0142odym, trzeba zobaczy\u0107 r\u00f3\u017cne rzeczy, zbiera\u0107 do\u015bwiadczenia, my\u015bli; poszerza\u0107 horyzonty\u201d
S\u0142owa rosyjskiego marynarza \u2013
z \u201eJ\u0105dra ciemno\u015bci\u201d<\/p>

3\/ \u201eCz\u0142owiek wytwarza z\u0142o, jak pszczo\u0142a mi\u00f3d\u201d
William Golding
(z ksi\u0105\u017cki Marii Janion \u201eWobec z\u0142a\u201d)<\/p>

4\/ \u201eKiedy si\u0119 ju\u017c umie lata\u0107, wydaje si\u0119 to tak niewiarygodnie \u0142atwe. [\u2026] Widz\u0119 siebie jako ptaka, kt\u00f3ry leci razem z innymi; [\u2026] stajemy si\u0119 \u2013 coraz mniejszymi punkcikami, a\u017c wreszcie jest ju\u017c tylko niebo. [\u2026] ledwo, ledwo udaje mi si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 w sen\u201d
Tytu\u0142owy bohater \u201ePta\u015bka\u201d o sobie<\/p>

5\/ \u201eAronofsky wyra\u017anie zazdro\u015bci igle, kt\u00f3ra przek\u0142uwa sk\u00f3r\u0119. Chcia\u0142by pod\u0105\u017cy\u0107 za p\u0142ynem ze strzykawki, wedrze\u0107 si\u0119 z kamer\u0105 w trzewia\u201d
Bartosz \u017burawiecki
(z recenzji filmu \u201eRequiem dla snu\u201d)<\/p>

6\/ \u201eW sztuce z\u0142o wyst\u0119puje jako temat i jako wewn\u0119trzny warunek tworzenia\u201d
Rudiger Safranski
(autor pracy naukowej: \u201eZ\u0142o.Dramat wolno\u015bci\u201d)<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\u00a0<\/div>
\u00a0<\/div>
W\u0142a\u015bciciel bloga<\/b>\u00a0pisze:<\/span><\/div>
\u00a0<\/div>

\u00a0 \u00a0 \u00a0Powracam do maturzyst\u00f3w. Oto kolejna propozycja prezentacji wybranego tematu na cz\u0119\u015b\u0107 ustn\u0105 matury z j\u0119zyka polskiego.
Tym razem przedstawiam przyk\u0142ad pe\u0142nej wersji wyst\u0105pienia, \u0142\u0105cznie z wymaganym w konspekcie planem prezentacji. Pozostawiam natomiast do wyboru opraw\u0119 audiowizualn\u0105 wyst\u0119pu egzaminacyjnego \u2013 ten element mo\u017cna ewentualnie uzupe\u0142ni\u0107 zgodnie z w\u0142asnym pomys\u0142em.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Przeczytaj i zastan\u00f3w si\u0119. Je\u015bli zamieszczony poni\u017cej przyk\u0142adowy materia\u0142 uznasz za interesuj\u0105cy, skontaktuj si\u0119 ze mn\u0105. Mog\u0119 Ci pom\u00f3c w opracowaniu Twojego tematu na ustn\u0105 matur\u0119 z j\u0119zyka polskiego. Nawet uczniowie, kt\u00f3rzy mieli powa\u017cne trudno\u015bci z tym przedmiotem, po nawi\u0105zaniu wsp\u00f3\u0142pracy ze mn\u0105 poradzili sobie doskonale na egzaminie maturalnym. Ty r\u00f3wnie\u017c stoisz przed tak\u0105 szans\u0105. Pami\u0119taj, im wi\u0119cej czasu b\u0119dziemy mieli do dyspozycji, tym pewniejszy staje si\u0119 Tw\u00f3j sukces!<\/p>

\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026<\/p>

TEMAT: Wizerunki kobiet w literaturze. Om\u00f3w temat, interpretuj\u0105c w ramach analizy por\u00f3wnawczej kreacje wybranych bohaterek. Uzasadnij sw\u00f3j wyb\u00f3r.<\/strong><\/p>

Bibliografia podmiotowa<\/strong>
1\/ William Szekspir,\u00a0Makbet<\/em>, Pozna\u0144 1992.
2\/ Fiodor Dostojewski,\u00a0Zbrodnia i kara<\/em>, Warszawa 1971.
3\/ Boles\u0142aw Prus,\u00a0Lalka<\/em>, t. 1-2, Warszawa 1982.
4\/ Zofia Na\u0142kowska,\u00a0Granica<\/em>, Wroc\u0142aw 1971, Biblioteka Narodowa I 204.<\/p>

Bibliografia przedmiotowa<\/strong>
1\/ Ryszard Przybylski,\u00a0Dostojewski i \u201eprzekl\u0119te problemy\u201d. Od \u201eBiednych ludzi\u201d do \u201eZbrodni i kary\u201d<\/em>, Warszawa 1964, s. 247-293.
2\/ Cezary Marcinkiewicz,\u00a0\u201ePrzekl\u0119te problemy\u201d F. Dostojewskiego i jego wizja XXI wieku: na podstawie \u201eZbrodni i kary\u201d<\/em>, (dost\u0119p on-line, Prace_Naukowe_Pedagogika-r2002-t11-s197-201.pdf).
3\/ Grzegorz Sinko,\u00a0Wst\u0119p<\/em>, [w:] W. Szekspir,\u00a0Makbet<\/em>, Wroc\u0142aw1968, s. 5-45.
4\/ W\u0142adys\u0142aw Kopali\u0144ski,\u00a0Encyklopedia \u201edrugiej p\u0142ci\u201d<\/em>, Warszawa1995, [has\u0142o: (lady) Makbet, s. 322].
5\/ Zbigniew Przyby\u0142a,\u00a0Lalka Boles\u0142awa Prusa<\/em>, Rzesz\u00f3w 1995, s. 73-104.
6\/ Marta Gibi\u0144ska,\u00a0\u201eMakbet\u201d \u2013 poezja w teatrze<\/em>, [w:]\u00a0Czytanie Szekspira<\/em>, pod red. Jacka Fabiszaka, Marty Gibi\u0144skiej, Ewy Nawrockiej, Gda\u0144sk 2004, s. 517-531.
7\/ Dorota Nosowska,\u00a0S\u0142ownik motyw\u00f3w literackich<\/em>, wyd.3, Bielsko-Bia\u0142a 2006, [has\u0142a: Kobieta anio\u0142, s. 181, Kobieta szalona, s. 191, Kobieta wyrachowana, s. 200, Kokietka, s. 206, Lalka, marionetka, s. 242, Stara kobieta, starzej\u0105ca si\u0119 kobieta, s. 454, Zbrodniarz, zbrodnia, s. 583].
8\/ Andrzej Zdzis\u0142aw Makowiecki,\u00a01600 postaci literackich<\/em>, wyd.3, Warszawa 2011, [has\u0142a: Bogut\u00f3wna Justyna, s. 116, Krzeszowscy, baronostwo, s. 528, Stawska Helena, s. 929-930, W\u0105sowska Kazimiera, s. 1037, Makbet Lady, s. 599-600, Marmie\u0142adowa Zofia (Sonia) Siemianowna, s. 621-622].<\/p>

Plan prezentacji maturalnej.<\/strong>
1\/ Wst\u0119p.<\/p>

2\/ Kobiety toksyczne, demoniczne, kt\u00f3re \u017ale ko\u0144cz\u0105: Lady Makbet \u2013 Justyna Bogut\u00f3wna.<\/p>

a) Charakterystyka Lady Makbet,
b) Charakterystyka Justyny Bogut\u00f3wny,
c) Podsumowanie prezentacji por\u00f3wnawczej pierwszej pary bohaterek \u2013 charaktery tych kobiet s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne, wiele je dzieli, ale \u0142\u0105czy wsp\u00f3lny schemat ich losu: zbrodnia niszczy obie bohaterki doprowadzaj\u0105c je do ostatecznego upadku i zmarnowania \u017cycia.<\/p>

3\/ Kobiety zgry\u017aliwe, trudne we wsp\u00f3\u0142\u017cyciu: baronowa Krzeszowska \u2013 Cecylia Kolichowska.<\/p>

a) Charakterystyka baronowej Krzeszowskiej,
b) Charakterystyka Cecylii Kolichowskiej,
c) Podsumowanie prezentacji por\u00f3wnawczej drugiej pary bohaterek \u2013 kobiety o trudnych charakterach, po ci\u0119\u017ckich przej\u015bciach, nie budz\u0105 w swoim otoczeniu sympatii; w gruncie rzeczy s\u0105 osobami prawymi, a je\u015bli pope\u0142niaj\u0105 co\u015b, co ludzi od nich odstr\u0119cza, to czyni\u0105 tak z powodu twardej konieczno\u015bci \u017cyciowej b\u0105d\u017a pod wp\u0142ywem mylnych s\u0105d\u00f3w o r\u00f3\u017cnych innych postaciach.<\/p>

4\/ Kobiety \u201eanio\u0142y\u201d: Sonia Marmie\u0142adow \u2013 Helena Stawska.<\/p>

a) Charakterystyka Soni Marmie\u0142adowej,
b) Charakterystyka Heleny Stawskiej,
c) Podsumowanie prezentacji por\u00f3wnawczej trzeciej pary bohaterek \u2013 obie bohaterki s\u0105 uosobieniem dobroci, szlachetno\u015bci, zdolno\u015bci do po\u015bwi\u0119ce\u0144, ostatecznie mimo ci\u0119\u017ckich \u017cyciowych do\u015bwiadcze\u0144 ich sytuacja stabilizuje si\u0119, znajduj\u0105 zaspokojenie swych potrzeb i pragnie\u0144, los jednej i drugiej uk\u0142ada si\u0119 w ko\u0144cu pomy\u015blnie i szcz\u0119\u015bliwie.<\/p>

5\/ Kobiety pogodzone ze \u015bwiatem, mi\u0142o\u015bniczki \u017cycia: prezesowa Zas\u0142awska \u2013 \u017bancia Ziembiewiczowa (matka Zenona).<\/p>

a) Charakterystyka prezesowej Zas\u0142awskiej,
b) Charakterystyka \u017banci Ziembiewiczowej,
c) Podsumowanie prezentacji por\u00f3wnawczej czwartej pary bohaterek \u2013 w przypadku obydwu kobiet najbardziej widoczne s\u0105 ich pozytywne cechy w postaci niezwyk\u0142ej dobroci, \u017cyczliwo\u015bci wobec innych i umi\u0142owania \u017cycia.<\/p>

6\/ Kazimiera W\u0105sowska. Posta\u0107 intryguj\u0105ca i nieco tajemnicza. Trudno j\u0105 por\u00f3wna\u0107 z jak\u0105\u015b inn\u0105 kreacj\u0105 kobiec\u0105. W\u0105sowska jest dumna i \u015bwiadoma swej niezwyk\u0142ej kobiecej atrakcyjno\u015bci, uczuciowa (zarazem obdarzona gor\u0105cym temperamentem), sprytna, umiej\u0105ca zadba\u0107 o swoje interesy (najlepsza ambasadorka samej siebie), lojalna wobec \u0141\u0119ckiej, \u015bledzi skwapliwie histori\u0119 mi\u0142o\u015bci Wokulskiego do panny Izabeli; nie s\u0142ycha\u0107, by z kim\u015b oficjalnie lub pok\u0105tnie romansowa\u0142a (dba o swoje dobre imi\u0119).<\/p>

7\/ Wnioski ko\u0144cowe.<\/p>

[Tre\u015b\u0107 wyst\u0105pienia:]<\/strong>
\u00a0 \u00a0 \u00a0Kompozycja mojej wypowiedzi b\u0119dzie opiera\u0107 si\u0119 na zestawieniu w czterech parach o\u015bmiu wybranych bohaterek z r\u00f3\u017cnych utwor\u00f3w literackich oraz dodatkowo dziewi\u0105tej, kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142bym\/-abym przedstawi\u0107 na ko\u0144cu, jako szczeg\u00f3lnie intryguj\u0105c\u0105 indywidualistk\u0119. Zestawiaj\u0105c bohaterki parami jestem ca\u0142kowicie \u015bwiadomy\/-a zachodz\u0105cych mi\u0119dzy nimi r\u00f3\u017cnic, ale najbardziej zale\u017cy mi na wykazaniu istotnych podobie\u0144stw, jakie mi\u0119dzy nimi zachodz\u0105.
Pierwsz\u0105 par\u0119 tworz\u0105 kobiety \u201etoksyczne\u201d, demoniczne, kt\u00f3re \u017ale ko\u0144cz\u0105. Chodzi o Lady Makbet, \u017con\u0119 tytu\u0142owego bohatera dramatu Szekspira, oraz o Justyn\u0119 Bogut\u00f3wn\u0119, posta\u0107 z\u00a0Granicy<\/em>\u00a0Zofii Na\u0142kowskiej.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Dla pierwszej z wymienionych kobiet zbrodnia mia\u0142a by\u0107 drog\u0105 do najwy\u017cszych godno\u015bci, splendor\u00f3w i szcz\u0119\u015bcia, a sta\u0142a si\u0119 przyczyn\u0105 nieoczekiwanych k\u0142opot\u00f3w, rozpadu ma\u0142\u017ce\u0144stwa, choroby granicz\u0105cej z ob\u0142\u0119dem, wreszcie ostatecznej kl\u0119ski \u017cyciowej zako\u0144czonej samob\u00f3jstwem. Pewna pocz\u0105tkowo swej mocy Lady Makbet, kt\u00f3ra nak\u0142oni\u0142a m\u0119\u017ca do kr\u00f3lob\u00f3jstwa, przeobra\u017ca si\u0119 z biegiem akcji w kobiet\u0119 dr\u0119czon\u0105 poczuciem winy. Wydaje jej si\u0119, \u017ce ma r\u0119ce we krwi i nie mo\u017ce ich obmy\u0107. Nie potrafi zag\u0142uszy\u0107 sumienia i odzyska\u0107 r\u00f3wnowagi psychicznej, dlatego sama wymierza sobie sprawiedliwo\u015b\u0107, pozbawiaj\u0105c si\u0119 \u017cycia.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Justyna Bogut\u00f3wna, bohaterka powie\u015bci Na\u0142kowskiej, da\u0142a si\u0119 uwie\u015b\u0107 m\u0119\u017cczy\u017anie, kt\u00f3rego uwa\u017ca\u0142a za kogo\u015b lepszego od innych i zapewne na sw\u00f3j spos\u00f3b pokocha\u0142a. Jej uleg\u0142o\u015b\u0107 wobec Zenona sprawi\u0142a, \u017ce Justyna zasz\u0142a w ci\u0105\u017c\u0119 i przekonawszy si\u0119, \u017ce ojciec pocz\u0119tego dziecka nie chce go, zdecydowa\u0142a si\u0119 na aborcj\u0119 \u2013 ta zbrodnia doprowadzi\u0142a m\u0142od\u0105 kobiet\u0119 do za\u0142amania psychicznego, potem do pr\u00f3by samob\u00f3jczej, a na koniec do swoistego samos\u0105du nad Ziembiewiczem.
Charaktery tych kobiet s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne, jeszcze wi\u0119cej dzieli je pod wzgl\u0119dem pochodzenia, \u017cyj\u0105 w ca\u0142kiem odmiennych epokach, ale wsp\u00f3lny jest schemat ich losu: zbrodnia wyniszcza je, doprowadzaj\u0105c do ostatecznego upadku, do zmarnowania \u017cycia.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Do drugiej pary postaci w\u0142\u0105czy\u0142em\/-am kobiety zgry\u017aliwe, trudne we wsp\u00f3\u0142\u017cyciu, niekiedy wr\u0119cz odpychaj\u0105ce, to znaczy baronow\u0105 Krzeszowsk\u0105 z\u00a0Lalki<\/em>\u00a0i Cecyli\u0119 Kolichowsk\u0105 z\u00a0Granicy.<\/em>
\u00a0 \u00a0 \u00a0O baronowej Krzeszowskiej nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce pochodzi z mieszcza\u0144stwa, ale rozporz\u0105dza znacznym maj\u0105tkiem, dzi\u0119ki czemu o\u017ceni\u0142 si\u0119 z ni\u0105 zrujnowany arystokrata \u2013 baron Krzeszowski. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie nale\u017cy do udanych, baron opuszcza \u017con\u0119, oddaje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie hazardowi. Tymczasem baronowa prze\u017cywa traum\u0119 z powodu \u015bmierci jedynej c\u00f3rki, jest przez t\u0119 strat\u0119 zgorzknia\u0142a, nosi w sercu nieutulony b\u00f3l nie mog\u0105c si\u0119 spe\u0142ni\u0107 w macierzy\u0144stwie. \u017byje w poczuciu osamotnienia. Wszyscy zdaj\u0105 si\u0119 zwraca\u0107 przeciwko niej, nawet studenci z kamienicy \u0141\u0119ckich uprzykrzaj\u0105 jej \u017cycie. Baronowa bywa z\u0142o\u015bliwa, pisze anonimowe donosy na pani\u0105 Stawsk\u0105, kt\u00f3rej w g\u0142\u0119bi duszy zazdro\u015bci kilkuletniej c\u00f3reczki. Krzeszowska nie jest osob\u0105 lubian\u0105. Trzeba jednak zaznaczy\u0107, i\u017c te przywary wynikaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z jej nieszcz\u0119\u015b\u0107 i niepowodze\u0144 \u017cyciowych.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Pani\u0105 Cecyli\u0119 Kolichowsk\u0105 cechuje wrodzone czarnowidztwo. Dwukrotnie zam\u0119\u017cna jest w\u0142a\u015bciwie nieszcz\u0119\u015bliwa w obu tych zwi\u0105zkach, cho\u0107 za Konstantego W\u0105browskiego (pierwszego m\u0119\u017ca) wysz\u0142a z mi\u0142o\u015bci, natomiast Aleksander Kolichowski, kt\u00f3ry by\u0142 dla niej tyranem i zazdro\u015bnikiem, okaza\u0142 si\u0119 na koniec tak\u017ce oszustem, zdradzaj\u0105cym \u017con\u0119 z inn\u0105 kobiet\u0105. Pani Kolichowska, troch\u0119 podobnie jak Krzeszowska, jest niespe\u0142niona jako matka, po rozstaniu z chorym synem wychowywa\u0142a nieswoje dziecko \u2013 El\u017cbiet\u0119 Bieck\u0105, siostrzenic\u0119. Jednak przed \u015bmierci\u0105 spotka\u0142a si\u0119 z kalekim jedynakiem, kt\u00f3ry przyzna\u0142, \u017ce zawsze j\u0105 wielbi\u0142, podziwia\u0142 i kocha\u0142, a jednocze\u015bnie by\u0142 zazdrosny o drugiego m\u0119\u017ca, uwa\u017caj\u0105c go za \u201ez\u0142ego cz\u0142owieka\u201d.
S\u0105 to kobiety o wyj\u0105tkowo trudnych charakterach, kt\u00f3rych \u017cycie nie pie\u015bci\u0142o, st\u0105d nie budz\u0105 w swym otoczeniu akceptacji ludzkiej, cho\u0107 w gruncie rzeczy s\u0105 kobietami prawymi, a je\u015bli pope\u0142niaj\u0105 co\u015b, co ludzi od nich odstr\u0119cza, to czyni\u0105 tak z powodu twardej konieczno\u015bci \u017cyciowej, doznanych zawod\u00f3w i rozczarowa\u0144 b\u0105d\u017a pod wp\u0142ywem mylnych s\u0105d\u00f3w o innych postaciach.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Moja trzecia para bohaterek to kobiety \u201eanio\u0142y\u201d.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Wyst\u0119puj\u0105c\u0105 w\u00a0Zbrodni i karze<\/em>\u00a0Soni\u0119 Marmie\u0142adow\u0105 cechuje prawdziwa \u201eanielsko\u015b\u0107\u201d i p\u0142yn\u0105ca st\u0105d dobro\u0107. Mimo i\u017c Sonia zosta\u0142a prostytutk\u0105, by ratowa\u0107 przed \u015bmierci\u0105 g\u0142odow\u0105 najbli\u017cszych, okaza\u0142a si\u0119 kobiet\u0105 zdoln\u0105 heroicznie pokocha\u0107 zbrodniarza Raskolnikowa, w kt\u00f3rym potrafi\u0142a dostrzec przede wszystkim warto\u015bciowego cz\u0142owieka, kogo\u015b, kto da\u0142 si\u0119 zwie\u015b\u0107 w\u0142asnym wypaczonym ambicjom. Mi\u0142o\u015b\u0107 Soni towarzysz\u0105cej zbrodniarzowi na zes\u0142aniu odradza moralnie Raskolnikowa, pozwala mu zrozumie\u0107 i odpokutowa\u0107 sw\u0105 win\u0119, daje szans\u0119 na nowe \u017cycie. Oczywi\u015bcie Sonia, kiedy tylko nadarza si\u0119 okazja, porzuca uprawianie nierz\u0105du, wi\u0119c i ona dzi\u0119ki mi\u0142o\u015bci doznaje swoistego oczyszczenia.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Helen\u0119 Stawsk\u0105 upodobnia do Soni g\u0142\u00f3wnie jej niezwyk\u0142a naturalna dobro\u0107, uczciwo\u015b\u0107 i wewn\u0119trzna nieskazitelno\u015b\u0107. I j\u0105 tak\u017ce dr\u0119cz\u0105 przeciwno\u015bci losu \u2013 nieudane ma\u0142\u017ce\u0144stwo, nieszcz\u0119\u015bliwa mi\u0142o\u015b\u0107 do Wokulskiego czy niesprawiedliwe pos\u0105dzenie o kradzie\u017c lalki, kt\u00f3re mog\u0142o zepsu\u0107 jej reputacj\u0119. Stawska umie zdoby\u0107 si\u0119 na \u017cycie przyzwoite, ciche i skromne, chocia\u017c los nie szcz\u0119dzi\u0142 jej ci\u0119\u017ckich cios\u00f3w.
Obie bohaterki s\u0105 z natury dobre, szlachetne, zdolne do po\u015bwi\u0119ce\u0144. Ostatecznie mimo bolesnych \u017cyciowych do\u015bwiadcze\u0144 znajduj\u0105 zaspokojenie swych potrzeb i pragnie\u0144, stabilizuj\u0105 si\u0119 \u017cyciowo, ich losy \u2013 po burzliwych przej\u015bciach \u2013 uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 pomy\u015blnie i szcz\u0119\u015bliwie.
\u00a0 \u00a0 \u00a0W ostatniej parze zestawi\u0142em\/-am kobiety pogodzone ze \u015bwiatem, mi\u0142o\u015bniczki \u017cycia \u2013 prezesow\u0105 Zas\u0142awsk\u0105 z\u00a0Lalki<\/em>\u00a0i pani\u0105 \u017banci\u0119 Ziembiewiczow\u0105 z\u00a0Granicy.<\/em>
\u00a0 \u00a0 \u00a0R\u00f3wnie\u017c prezesow\u0105 natura obdarzy\u0142a \u201egenem dobroci\u201d. Nadto ta budz\u0105ca powszechn\u0105 sympati\u0119 staruszka odznacza si\u0119 \u017cyciow\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105, darzy j\u0105 wi\u0119c uznaniem ca\u0142e jej otoczenie, instynktownie lgn\u0105 do niej nawet domowe zwierz\u0119ta. W m\u0142odo\u015bci pani Zas\u0142awska nie zdoby\u0142a si\u0119 na zerwanie wi\u0119zi ze swym arystokratycznym \u015brodowiskiem, nie wysz\u0142a za m\u0105\u017c za kochanego z wzajemno\u015bci\u0105 stryja Wokulskiego, kt\u00f3ry by\u0142 tylko ubogim wojskowym. Do ko\u0144ca \u017cycia \u017ca\u0142owa\u0142a tej decyzji w przekonaniu, \u017ce zrezygnowa\u0142a z najwi\u0119kszej i najcenniejszej warto\u015bci, o kt\u00f3r\u0105 warto w \u017cyciu zabiega\u0107.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Osob\u0105 o wybitnie afirmatywnym stosunku do rzeczywisto\u015bci jest matka Zenona Ziembiewicza, pani \u017bancia. Wyr\u00f3\u017cnia j\u0105 szczeg\u00f3lna pogoda ducha i \u201ejasnowidztwo\u201d \u017cyciowe, we wszystkim dostrzega dobre strony, jest otwarta na \u015bwiat i ludzi, ma poczucie \u0142adu dzi\u0119ki niezachwianej wierze w czuwaj\u0105c\u0105 nad ni\u0105 Opatrzno\u015b\u0107, pozostaje wdzi\u0119czna Bogu za wszystko, co j\u0105 spotka\u0142o, cho\u0107 jej \u017cycie wcale nie by\u0142o us\u0142ane r\u00f3\u017cami. Pani \u017bancia nie obawia si\u0119 staro\u015bci, w podesz\u0142ym wieku zachowuje aktywno\u015b\u0107 i gotowo\u015b\u0107 niesienia pomocy najbli\u017cszym. Potrafi pogodzi\u0107 si\u0119 z losem zar\u00f3wno wtedy, gdy umiera jej m\u0105\u017c, jak i w chwili, gdy traci syna.
W przypadku obydwu kobiet najbardziej widoczne s\u0105 ich pozytywne cechy w postaci niezwyk\u0142ej dobroci, \u017cyczliwo\u015bci wobec innych i spontanicznego umi\u0142owania \u017cycia.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Kazimiera W\u0105sowska z\u00a0Lalki<\/em>\u00a0to posta\u0107 ze wszech miar nietuzinkowa, intryguj\u0105ca i nieco tajemnicza. Trudno j\u0105 por\u00f3wna\u0107 z jak\u0105\u015b inn\u0105 kreacj\u0105 kobiec\u0105. Jest dumna i \u015bwiadoma swej nieprzeci\u0119tnej kobiecej atrakcyjno\u015bci, uczuciowa, nami\u0119tna, wra\u017cliwa, ale te\u017c zaradna, umiej\u0105ca zadba\u0107 o swoje interesy i dobre imi\u0119. Pozostaje lojalna wobec \u0141\u0119ckiej, \u015bledzi skwapliwie histori\u0119 mi\u0142o\u015bci Wokulskiego do Izabeli, pr\u00f3buj\u0105c nawet interweniowa\u0107 na rzecz podtrzymania tego zwi\u0105zku w chwilach \u201ekryzysowych\u201d. Zna si\u0119 na ludziach \u2013 warto\u015bciowych umie rozpozna\u0107 i doceni\u0107. Nie s\u0142ycha\u0107, by z kim\u015b oficjalnie lub pok\u0105tnie romansowa\u0142a, ceni sam\u0105 siebie i sw\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107.
\u00a0 \u00a0 \u00a0We wniosku ko\u0144cowym chcia\u0142bym\/-abym podkre\u015bli\u0107, \u017ce w wybranych przeze mnie kreacjach kobiecych uderza ich niezwyk\u0142e zr\u00f3\u017cnicowanie w zakresie cech indywidualnych \u2013 od kobiet zdolnych do zbrodni po kobiety o \u201eanielskich\u201d duszach i sercach. Wszystkie one s\u0105 na sw\u00f3j spos\u00f3b ciekawe, wiod\u0105 \u017cywoty na miar\u0119 swoich predyspozycji, ambicji, \u017cyciowych plan\u00f3w i d\u0105\u017ce\u0144. Usi\u0142uj\u0105 zrealizowa\u0107 swe kobiece powo\u0142anie, cho\u0107 nie zawsze godziwie. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich takie, kt\u00f3re mimo trudno\u015bci i przeszk\u00f3d osi\u0105gaj\u0105 sukcesy, czuj\u0105 si\u0119 \u201espe\u0142nione\u201d, ale nie brakuje te\u017c takich, kt\u00f3re pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0119dy nie do naprawienia i w rezultacie same si\u0119 unicestwiaj\u0105, jak to bywa w realnym \u017cyciu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\u00a0<\/div>
\u00a0<\/div>
W\u0142a\u015bciciel bloga<\/b>\u00a0pisze:<\/span><\/div>
\u00a0<\/div>

Propozycja opracowania tematu g\u0142\u00f3wnie dla uczni\u00f3w szczeg\u00f3lnie zainteresowanych j\u0119zykiem polskim, lubi\u0105cych czyta\u0107, chc\u0105cych poszerza\u0107 wiedz\u0119 w zakresie ponadprogramowym, zw\u0142aszcza za\u015b dla przysz\u0142orocznych maturzyst\u00f3w planuj\u0105cych zdawanie j\u0119zyka polskiego na poziomie rozszerzonym.
\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.<\/p>

\u00a0<\/strong><\/p>

Boles\u0142aw Prus \u2013 pisarz i dziennikarz, \u015bwiadomy wychowawca spo\u0142ecze\u0144stwa (na podstawie wybranych utwor\u00f3w i felieton\u00f3w).<\/strong><\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0R\u00f3\u017cnorodne formy dzia\u0142alno\u015bci literackiej Prusa podporz\u0105dkowane by\u0142y zawsze s\u0142u\u017cbie spo\u0142ecze\u0144stwu. Zmusza\u0142o to pisarza do \u015bledzenia bie\u017c\u0105cych spraw spo\u0142ecznych i do ich wnikliwej analizy. Zarazem umo\u017cliwia\u0142o prezentacj\u0119 r\u00f3\u017cnych postaw ludzkich w warunkach zmieniaj\u0105cej si\u0119 z dnia na dzie\u0144 rzeczywisto\u015bci, szczeg\u00f3lnie w jej wymiarze spo\u0142ecznym i ekonomicznym. Prus podejmowa\u0142 te wysi\u0142ki chc\u0105c wskaza\u0107 swoim czytelnikom podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142a zagro\u017ce\u0144, jakie nios\u0142a wsp\u00f3\u0142czesna cywilizacja. Zw\u0142aszcza szybki rozw\u00f3j przemys\u0142u i handlu dostarcza\u0142 materia\u0142u do obserwacji przemian zachodz\u0105cych w \u015brodowisku miejskim.
\u00a0 \u00a0 \u00a0W szkicu powie\u015bciowym pt. \u201ePowracaj\u0105ca fala\u201d tw\u00f3rca przedstawi\u0142 nowy typ bohatera \u2013 wielkiego przemys\u0142owca przyby\u0142ego z Niemiec, kt\u00f3ry w Polsce uruchomi\u0142 fabryk\u0119 tkanin bawe\u0142nianych. Stary Adler w m\u0142odo\u015bci ci\u0119\u017cko pracowa\u0142 d\u0105\u017c\u0105c do zdobycia maj\u0105tku, dzi\u0119ki kt\u00f3remu m\u00f3g\u0142by wie\u015b\u0107 beztroskie \u017cycie wype\u0142nione podr\u00f3\u017cami i zabawami. Jednak w miar\u0119 bogacenia si\u0119 opanowa\u0142y go ju\u017c tylko dwie \u017c\u0105dze: pracy i pieni\u0119dzy. Robotnikami zatrudnionymi w fabryce pogardza\u0142, stanowili oni dla niego jedynie si\u0142\u0119 robocz\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna bezkarnie wyzyskiwa\u0107. Adler mia\u0142 syna Ferdynanda. Kocha\u0142 go na sw\u00f3j spos\u00f3b, od najm\u0142odszych lat przyzwyczaja\u0142 do wyg\u00f3d, otacza\u0142 s\u0142u\u017cb\u0105, nawet pr\u00f3bowa\u0142 kszta\u0142ci\u0107 wynajmuj\u0105c prywatnych guwerner\u00f3w, ale poza przekazan\u0105 mu dziedzicznie t\u0119\u017cyzn\u0105 fizyczn\u0105 i gor\u0105cym temperamentem \u201enie rozwin\u0105\u0142 w nim wy\u017cszych instynkt\u00f3w\u201d. Marzy\u0142, \u017ce ju\u017c niebawem sprzeda fabryk\u0119 i wraz z synem b\u0119dzie si\u0119 oddawa\u0142 przyjemno\u015bciom \u017cycia. Ferdynand wyr\u00f3s\u0142 na lekkoducha rozmi\u0142owanego w zbytku, unikaj\u0105cego pracy. Podczas pobytu za granic\u0105 narobi\u0142 d\u0142ug\u00f3w, kt\u00f3re ojciec zmuszony by\u0142 sp\u0142aci\u0107. Z tej w\u0142a\u015bnie przyczyny obni\u017cy\u0142 p\u0142ace robotnikom, za co zosta\u0142 przez nich znienawidzony, podobnie jak Ferdynand, kt\u00f3ry nadal szasta\u0142 pieni\u0119dzmi na oczach ca\u0142ego miasteczka. Mi\u0119dzy fabrykantem a robotnikami dochodzi\u0142o do ostrych konflikt\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c miejscowa prasa krytykowa\u0142a bezwzgl\u0119dne metody wyzysku stosowane przez starego Adlera. On jednak na nic nie zwraca\u0142 uwagi, nie s\u0142ucha\u0142 nawet ostrze\u017ce\u0144 swego przyjaciela, pastora Bohmego. Pewnego razu w wypadku poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 jeden z najzdolniejszych majstr\u00f3w w fabryce, Goc\u0142awski, kt\u00f3ry przepracowywa\u0142 si\u0119, by jak najszybciej zarobi\u0107 pieni\u0105dze na za\u0142o\u017cenie w\u0142asnego warsztatu. By\u0142 on nie tylko cenionym fachowcem, ale te\u017c cz\u0142owiekiem lubianym przez koleg\u00f3w. Rodzina zmar\u0142ego zosta\u0142a bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Wypadek ten oburzy\u0142 za\u0142og\u0119, dosz\u0142o nawet do strajku, lecz Adler zwolni\u0142 kilku buntownik\u00f3w wymuszaj\u0105c w ten spos\u00f3b na innych pos\u0142usze\u0144stwo. Ferdynand czu\u0142 jednak, \u017ce ojciec straci\u0142 szacunek u ludzi i pragn\u0105\u0142 temu jako\u015b zaradzi\u0107. Wkr\u00f3tce nadarzy\u0142a mu si\u0119 okazja, by wyzwa\u0107 na pojedynek s\u0119dziego Zapor\u0119, w kt\u00f3rym widzia\u0142 jakby uosobienie zbiorowej niech\u0119ci ludno\u015bci miasteczka wobec ojca. By\u0142 przekonany, \u017ce staj\u0105c do tego pojedynku broni honoru rodzinnego, wi\u0119c wyst\u0119puje w s\u0142usznej sprawie. Mimo to odczuwa\u0142 l\u0119k i osamotnienie, opini\u0119 publiczn\u0105 mia\u0142 przeciwko sobie. Los zdarzy\u0142, \u017ce przeciwnik \u015bmiertelnie postrzeli\u0142 Ferdynanda. M\u0142ody cz\u0142owiek zmar\u0142 w obecno\u015bci bezradnego ojca. Fabrykant Adler utraciwszy syna popad\u0142 w rozpacz. Zosta\u0142 bowiem zupe\u0142nie sam na \u015bwiecie, co oznacza\u0142o dla niego ostateczn\u0105 kl\u0119sk\u0119 \u017cyciow\u0105. Fala krzywdy, kt\u00f3ra wcze\u015bniej z jego powodu poch\u0142on\u0119\u0142a Goc\u0142awskiego, powr\u00f3ci\u0142a uderzaj\u0105c w samego krzywdziciela i rujnuj\u0105c mu \u017cycie. Adler podpali\u0142 swoj\u0105 fabryk\u0119 i sam zgin\u0105\u0142 w p\u0142omieniach nie umiej\u0105c si\u0119 pogodzi\u0107 z tragedi\u0105, jaka go spotka\u0142a. Walor wychowawczy tej \u201eopowie\u015bci\u201d Prusa wyra\u017ca si\u0119 w przestrodze udzielonej tym wszystkim, kt\u00f3rzy w\u0142asne szcz\u0119\u015bcie chcieliby budowa\u0107 na krzywdzie innych ludzi.
\u00a0 \u00a0 \u00a0O wiele szerzej i wszechstronniej nakre\u015bli\u0142 pisarz obraz \u017cycia spo\u0142ecznego w swym najg\u0142o\u015bniejszym dziele pt.\u201dLalka\u201d. Ukaza\u0142 tutaj w panoramicznym przekroju losy wielu bohater\u00f3w, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 reprezentowa\u0142a r\u00f3\u017cne kategorie ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej Warszaw\u0119. Jest obecna na kartach \u201eLalki\u201d arystokracja, bogate mieszcza\u0144stwo, stan kupiecki, \u017bydzi, wreszcie najubo\u017csi rzemie\u015blnicy, studenci i posp\u00f3lstwo miejskie egzystuj\u0105ce na granicy n\u0119dzy. G\u0142\u00f3wny w\u0105tek stanowi\u0105 dzieje mi\u0142o\u015bci Wokulskiego do panny Izabeli \u0141\u0119ckiej. Jest to mi\u0142o\u015b\u0107 heroiczna, ale zarazem nieszcz\u0119\u015bliwa, poniewa\u017c uczucie kupca galanteryjnego nigdy nie zosta\u0142o docenione i nie doczeka\u0142o si\u0119 odwzajemnienia ze strony dumnej, cho\u0107 zepsutej i pr\u00f3\u017cnej arystokratki. Mimo, \u017ce si\u0142a mi\u0142o\u015bci popchn\u0119\u0142a Wokulskiego do wielkich czyn\u00f3w i po\u015bwi\u0119ce\u0144, nie przynios\u0142a mu szcz\u0119\u015bcia z powodu nieusuwalnych barier stanowych. Prus ukazuj\u0105c \u017cycie arystokracji, obna\u017cy\u0142 jej pr\u00f3\u017cniactwo, pych\u0119, egoizm, chorobliwe ambicje i \u2013 w gruncie rzeczy \u2013 nieprzydatno\u015b\u0107 w nowoczesnym spo\u0142ecze\u0144stwie. Uzna\u0142, \u017ce jest to najbardziej paso\u017cytnicza grupa spo\u0142eczna, kt\u00f3ra w dodatku op\u00f3\u017ania post\u0119p cywilizacyjny zniech\u0119caj\u0105c do dzia\u0142ania jednostki zdolne i przedsi\u0119biorcze, a niekiedy wr\u0119cz je demoralizuj\u0105c. Prawdziwe zas\u0142ugi w oczach arystokracji nic nie znacz\u0105, liczy si\u0119 tylko to, czy komu\u015b p\u0142ynie w \u017cy\u0142ach \u201eb\u0142\u0119kitna krew\u201d czy nie, a wi\u0119c przynale\u017cno\u015b\u0107 do elitarnego grona \u201ewybranych\u201d. To, \u017ce Wokulski pochodzi\u0142 ze szlachty, \u017ce walczy\u0142 w powstaniu, \u017ce by\u0142 zes\u0142any na Syberi\u0119, gdzie z w\u0142asnej woli studiowa\u0142 nauki przyrodnicze, \u017ce nast\u0119pnie potrafi\u0142 zdoby\u0107 olbrzymi maj\u0105tek bez szachrajstwa, \u017ce stworzy\u0142 wiele miejsc pracy i zawsze wspiera\u0142 potrzebuj\u0105cych, \u017ce op\u0142aca\u0142 r\u00f3\u017cne instytucje dobroczynne, \u017ce nawet ksi\u0105\u017c\u0119tom i hrabiom za\u0142o\u017cy\u0142 sp\u00f3\u0142k\u0119 do handlu z cesarstwem, kt\u00f3ra przynosi\u0142a akcjonariuszom ogromne zyski \u2013 to wszystko okaza\u0142o si\u0119 niewystarczaj\u0105ce, by uzna\u0107 go \u201eza swego\u201d lub przynajmniej przesta\u0107 mu na ka\u017cdym kroku wytyka\u0107 jego kupiectwo, jak gdyby to by\u0142o jakie\u015b z\u0142o ha\u0144bi\u0105ce cz\u0142owieka. Panna Izabela wzgardzi\u0142a jego mi\u0142o\u015bci\u0105, wola\u0142a flirtowa\u0107 z lud\u017ami pokroju Starskiego, fircykami salonowymi, kt\u00f3rym \u017cycie up\u0142ywa\u0142o na hazardzie, przelotnych romansach i \u201e\u0142owieniu\u201d posa\u017cnych panien. Mo\u017cna nawet w\u0105tpi\u0107, czy \u0141\u0119cka by\u0142a naprawd\u0119 zdolna kogokolwiek pokocha\u0107, cho\u0107by to by\u0142 cz\u0142owiek z jej sfery. Prus przedstawi\u0142 j\u0105 bowiem jako kobiet\u0119 kalek\u0105 pod wzgl\u0119dem uczuciowym, podobn\u0105 do pi\u0119knej lalki o pustym wn\u0119trzu. Ale tendencja wychowawcza kaza\u0142a mu obarczy\u0107 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za ten typ kobiet ca\u0142\u0105 klas\u0119 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3ra takie istoty \u201ehodowa\u0142a\u201d, a nawet ludzi spoza kr\u0119gu arystokracji, lecz \u015blepo w ni\u0105 zapatrzonych i zazdroszcz\u0105cych jej uprzywilejowanej pozycji. Sami przecie\u017c kupcy tak\u017ce mieli Wokulskiemu za z\u0142e, \u017ce ich \u201ezdradzi\u0142\u201d i pr\u00f3bowa\u0142 brata\u0107 si\u0119 z ksi\u0105\u017c\u0119tami. Ostatecznie \u0141\u0119cka sama si\u0119 ukara\u0142a trac\u0105c bodaj jedynego m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry szczerze j\u0105 kocha\u0142. By\u0107 mo\u017ce zrozumia\u0142a to dopiero w\u00f3wczas, gdy by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. I prze\u017cy\u0142a wstrz\u0105s, pod wp\u0142ywem kt\u00f3rego postanowi\u0142a wst\u0105pi\u0107 do klasztoru, jak o tym wspomina pod koniec powie\u015bci Ochocki w rozmowie z Szumanem.
Chyba jedyn\u0105 bohaterk\u0105 pozytywn\u0105 wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 z arystokracji jest w \u201eLalce\u201d prezesowa Zas\u0142awska, w\u0142a\u015bcicielka maj\u0105tku ziemskiego, osoba w podesz\u0142ym ju\u017c wieku, potrafi\u0105ca wzbudza\u0107 spontaniczn\u0105 sympati\u0119 w ca\u0142ym swoim otoczeniu. W m\u0142odo\u015bci kocha\u0142a stryja Wokulskiego, kt\u00f3ry by\u0142 ubogim szlachcicem w randze porucznika. Nie wysz\u0142a za niego tylko dlatego, \u017ce na drodze do szcz\u0119\u015bcia m\u0142odej pary stan\u0119\u0142y przes\u0105dy stanowe. Prezesowa \u017ca\u0142owa\u0142a tej zmarnowanej mi\u0142o\u015bci do ko\u0144ca swego \u017cycia. Jej historia stanowi jeszcze jeden dow\u00f3d na to, jak cz\u0119sto nier\u00f3wno\u015b\u0107 pochodzenia unieszcz\u0119\u015bliwia\u0142a zakochanych. W podobnej przecie\u017c sytuacji znalaz\u0142 si\u0119 niegdy\u015b doktor Szuman, \u017byd, kt\u00f3ry pokocha\u0142 chrze\u015bcijank\u0119 i kt\u00f3remu jej rodzina tak\u017ce pokrzy\u017cowa\u0142a plany ma\u0142\u017ce\u0144skie. Narzeczona Szumana umar\u0142a z \u017calu, a on usi\u0142owa\u0142 odebra\u0107 sobie \u017cycie. Ostatecznie zosta\u0142 uratowany, ale przez wiele lat prowadzi\u0142 samotne badania naukowe odizolowawszy si\u0119 od \u015bwiata i nigdy do ko\u0144ca nie odzyskawszy wiary w ludzi. Oto jakie konsekwencje, wed\u0142ug Prusa, poci\u0105ga\u0142y za sob\u0105 sztuczne podzia\u0142y dziel\u0105ce przedstawicieli r\u00f3\u017cnych sfer czy wyzna\u0144. Pisarz walczy\u0142 z tymi uprzedzeniami ukazuj\u0105c ich tragiczne nast\u0119pstwa, wzywa\u0142 do wzajemnego poszanowania, tolerancji, mi\u0142o\u015bci. Tak mi\u0119dzy innymi realizowa\u0142 swoj\u0105 misj\u0119 wychowawcy spo\u0142ecze\u0144stwa.
\u00a0 \u00a0 \u00a0W kwestii \u017cydowskiej opowiedzia\u0142 si\u0119 Prus zdecydowanie przeciw antysemityzmowi, chocia\u017c by\u0142 \u015bwiadomy, \u017ce \u017bydzi w pewnym stopniu sami zra\u017cali do siebie Polak\u00f3w. Wida\u0107 to zw\u0142aszcza w \u201ePami\u0119tniku starego subiekta\u201d spisywanym przez Rzeckiego. Pan Ignacy niepokoi si\u0119 wyczuwaj\u0105c coraz wi\u0119ksz\u0105 wrogo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa do starozakonnych, cho\u0107 ca\u0142kiem nie\u017ale rozumie powody tej wrogo\u015bci. Zna przecie\u017c doskonale Henryka Szlangbauma i wie, i\u017c walczy\u0142 on z Wokulskim w powstaniu, te\u017c by\u0142 zes\u0142any na Sybir, a po powrocie \u017cy\u0142 i pracowa\u0142 z Polakami, nawet zmienia\u0142 nazwisko na Szlangowski. Mimo to cierpia\u0142 szykany w czasie wzrostu nastroj\u00f3w antysemickich, mia\u0142 trudno\u015bci z prac\u0105, z kt\u00f3rych zreszt\u0105 wybawi\u0142 go Wokulski. Lecz kiedy Szlangbaum troch\u0119 si\u0119 wzbogaci\u0142, natychmiast wykorzysta\u0142 okazj\u0119 i odkupi\u0142 sklep od przyjaciela oraz zaj\u0105\u0142 jego miejsce w zarz\u0105dzie sp\u00f3\u0142ki handlowej, uprzedzi\u0142 wszystkich i nawet swego wsp\u00f3\u0142rodaka Szumana pr\u00f3bowa\u0142 podobno \u201eokpi\u0107\u201d. Co wi\u0119cej, jako nowy pryncypa\u0142 da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 od innej, niezbyt chwalebnej strony. Wszak Rzecki wyra\u017anie zanotowa\u0142 o nim w \u201ePami\u0119tniku\u201d: \u201eDawniej by\u0142 potulny, dzi\u015b arogant i pogardliwy, dawniej milcza\u0142, kiedy go krzywdzono, dzi\u015b sam rozbija si\u0119 bez powodu. [\u2026] Za to wobec go\u015bci jest uni\u017cony. [\u2026] Ale wobec swoich podw\u0142adnych istny hipopotam\u201d. W innym miejscu podczas rozmowy z Wokulskim pan Ignacy wyrazi\u0142 bardzo charakterystyczny pogl\u0105d dotycz\u0105cy ca\u0142ej rasy \u017cydowskiej: \u201eGdziekolwiek ich spotka\u0142em, w Peszcie, w Konstantynopolu, w Pary\u017cu i w Londynie, zawsze widzia\u0142em jedn\u0105 zasad\u0119: dawa\u0107 jak najmniej, a bra\u0107 jak najwi\u0119cej, tak we wzgl\u0119dzie materialnym, jak i w moralnym\u2026\u201d. Gdy jednak wyczu\u0142, \u017ce zanosi si\u0119 na wybuch jawnej ju\u017c nienawi\u015bci do \u017byd\u00f3w, stara\u0142 si\u0119 pow\u015bci\u0105ga\u0107 zacietrzewionych subiekt\u00f3w, Klejna i Lisieckiego, nie pozwala\u0142 im otwarcie krytykowa\u0107 Szlangbauma, post\u0119puj\u0105c podobnie w stosunku do swych kompan\u00f3w, radcy W\u0119growicza i ajenta Szprota. Konsekwentnie usi\u0142owa\u0142 \u0142agodzi\u0107 zadra\u017cnienia polsko-\u017cydowskie. Rzecki zgadza\u0142 si\u0119 wprawdzie z Szumanem, gdy ten twierdzi\u0142, \u017ce Polacy zawsze dot\u0105d my\u015bleli, jak wydawa\u0107 pieni\u0105dze, a \u017bydzi, jak je zarabia\u0107, lecz mimo wszystko by\u0142 przeciwny pog\u0142\u0119bianiu konflikt\u00f3w narodowo\u015bciowych, prezentuj\u0105c zapewne w tej kwestii stanowisko samego autora \u201eLalki\u201d.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Powie\u015b\u0107 przynosi nadto pochwa\u0142\u0119 wysi\u0142k\u00f3w ludzkich przyczyniaj\u0105cych si\u0119 do rozwoju nauki. Niezwykle ciekaw\u0105 postaci\u0105 jest profesor Geist, kt\u00f3ry w Pary\u017cu prowadzi badania nad wynalezieniem metalu l\u017cejszego od powietrza. Cz\u0142owiek ten wszystkie do\u015bwiadczenia wykonywa\u0142 sam, gdy\u017c odk\u0105d wyst\u0105pi\u0142 z pomys\u0142em zmniejszania ci\u0119\u017caru w\u0142a\u015bciwego metali, Akademia Francuska uzna\u0142a go za dziwaka op\u0119tanego nierealnymi marzeniami. Geist proponowa\u0142 Wokulskiemu wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Da\u0142 mu nawet blaszk\u0119 z tajemniczego stopu, kt\u00f3ra by\u0142a lekka jak pi\u00f3rko. Twierdzi\u0142, \u017ce gdyby kilka os\u00f3b pomog\u0142o mu w przeprowadzeniu koniecznych do\u015bwiadcze\u0144, przyspieszy\u0142oby to nowe odkrycie i ju\u017c wkr\u00f3tce z niezwyk\u0142ego metalu mo\u017cna by budowa\u0107 machiny lataj\u0105ce. Geist by\u0142 spragniony s\u0142awy, ale te\u017c chcia\u0142 swoim wynalazkiem s\u0142u\u017cy\u0107 najlepszej cz\u0119\u015bci ludzko\u015bci. Sam Wokulski w czasach studenckich te\u017c robi\u0142 r\u00f3\u017cne eksperymenty w dziedzinie mechaniki i chemii, lecz potem, zakochawszy si\u0119 w \u0141\u0119ckiej, poniecha\u0142 wszelkich pr\u00f3b naukowych. Nieraz wyrzuca\u0142 sobie, \u017ce dokona\u0142 z\u0142ego wyboru, ale uczucia zawsze bra\u0142y w nim g\u00f3r\u0119. Podziwia\u0142 i mo\u017ce troch\u0119 zazdro\u015bci\u0142 Ochockiemu, kt\u00f3ry mimo \u017ce nale\u017ca\u0142 do arystokracji, rwa\u0142 si\u0119 do dzia\u0142a\u0144 badawczych i r\u00f3wnie\u017c marzy\u0142 o \u201eprzypi\u0119ciu ludziom skrzyde\u0142\u201d. Gdy dowiedzia\u0142 si\u0119 o Gei\u015bcie, pragn\u0105\u0142 do niego czym pr\u0119dzej do\u0142\u0105czy\u0107. Tote\u017c Wokulski przeznaczy\u0142 mu w testamencie znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego maj\u0105tku. Z tych sekwencji powie\u015bciowych p\u0142ynie jasny wniosek, \u017ce Prus ceni\u0142 my\u015bl tw\u00f3rcz\u0105 i by\u0142 pe\u0142en uznania dla ludzi organizuj\u0105cych post\u0119p w r\u00f3\u017cnych dziedzinach nauki, nawet je\u015bli dostrzega\u0142, i\u017c niekt\u00f3rzy z nich d\u0105\u017c\u0105 do wynalazk\u00f3w raczej utopijnych.
\u00a0 \u00a0 \u00a0Na osobny rozdzia\u0142 w dorobku pisarskim Prusa z\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 olbrzymi zbi\u00f3r jego felieton\u00f3w publikowanych w prasie warszawskiej w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu lat na \u0142amach takich czasopism jak \u201eKurier Codzienny\u201d, \u201eKurier Warszawski\u201d czy \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z faktem, \u017ce w epoce pozytywizmu prasa zdoby\u0142a znaczny wp\u0142yw na \u017cycie spo\u0142eczne. Felietony Prusa dotyczy\u0142y bie\u017c\u0105cych wydarze\u0144 i odznacza\u0142y si\u0119 bardzo zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 tematyk\u0105. Przeznaczone dla szerokiego kr\u0119gu czytelnik\u00f3w, musia\u0142y by\u0107 pisane stylem jasnym, przyst\u0119pnym, a w celu nadania im dodatkowej atrakcyjno\u015bci \u2013 cz\u0119sto \u017cartobliwym. W taki spos\u00f3b napisany zosta\u0142 m. in. artyku\u0142 pt. \u201eWie\u017ca paryska\u201d. Autor wykaza\u0142 si\u0119 w nim wyj\u0105tkowym poczuciem humoru, ale zarazem zrealizowa\u0142 pewne cele wychowawcze. Opisa\u0142 bowiem prace trzech ekip przy budowie pawilon\u00f3w wystawowych: ekipy francuskiej, niemieckiej i polskiej. Francuzi i Niemcy potrafili racjonalnie zorganizowa\u0107 sobie prac\u0119, podzielili si\u0119 rolami tak, aby ka\u017cdy wiedzia\u0142, co ma robi\u0107 i nie przeszkadza\u0142 drugiemu. Wybrali dyrektor\u00f3w czuwaj\u0105cych nad sprawnym przebiegiem rob\u00f3t. Starali si\u0119 ulepsza\u0107 narz\u0119dzia i maszyny budowlane. Pomy\u015bleli te\u017c o tym, by cz\u0119\u015b\u0107 zarobk\u00f3w przeznaczy\u0107 na oszcz\u0119dno\u015bci. Natomiast Polacy ci\u0105gle si\u0119 k\u0142\u00f3cili. Ich dyrektorzy zajmowali si\u0119 wymy\u015blaniem nowych figur tanecznych na bale, kt\u00f3rymi wype\u0142niali ca\u0142y sw\u00f3j wolny czas. O oszcz\u0119dno\u015bciach nikt nie pami\u0119ta\u0142. Efekt by\u0142 taki, \u017ce po miesi\u0105cu gmachy Francuz\u00f3w i Niemc\u00f3w sta\u0142y gotowe, natomiast pawilon polski by\u0142 ledwie zacz\u0119ty, a mimo to zachodzi\u0142a obawa, czy lada moment nie legnie w gruzach. W felietonie ukazane zosta\u0142y charakterystyczne cechy narodowe poszczeg\u00f3lnych ekip: Francuzi wykorzystali swoj\u0105 pomys\u0142owo\u015b\u0107, Niemcy wytrwa\u0142o\u015b\u0107 i si\u0142\u0119, za\u015b Polacy udowodnili, \u017ce w grupie pracowa\u0107 nie potrafi\u0105 i \u017ce ponad prac\u0119 przedk\u0142adaj\u0105 zabaw\u0119. Tym sposobem pr\u00f3bowa\u0142 Prus u\u015bwiadamia\u0107 polskiej opinii publicznej, jak pewne wady narodowe utrudniaj\u0105 Polakom rywalizacj\u0119 z Zachodem w dziedzinie pracy i post\u0119pu.
\u00a0 \u00a0 \u00a0W innym fragmencie \u201eKroniki tygodniowej\u201d autor skupi\u0142 uwag\u0119 na problemie warto\u015bci dzie\u0142a sztuki, czyli tajemnicy geniuszu artystycznego, kt\u00f3ry przejawia si\u0119 w dziele i oddzia\u0142uje na odbiorc\u0119. Pretekstem do tych rozwa\u017ca\u0144 sta\u0142 si\u0119 obraz Gierymskiego pt. \u201e\u017bydzi modl\u0105cy si\u0119 nad Wis\u0142\u0105 w dzie\u0144 Tr\u0105bek\u201d. Malowid\u0142o to mo\u017cna by\u0142o ogl\u0105da\u0107 na warszawskiej Wystawie Sztuk Pi\u0119knych w 1888 roku. Temat dzie\u0142a wydawa\u0142 si\u0119 wiern\u0105 \u201ekopi\u0105\u201d z natury, wr\u0119cz \u201efotografi\u0105\u201d pewnego wycinka pejza\u017cu nadwi\u015bla\u0144skiego. A jednak ten sam widok w warunkach naturalnych nie wzbudza\u0142 w obserwatorze wi\u0119kszego zainteresowania. Wra\u017cenie pi\u0119kna wywo\u0142ywa\u0142 dopiero obraz artysty. Prus zapewnia\u0142, \u017ce spacerowa\u0142 nad brzegiem Wis\u0142y i por\u00f3wnywa\u0142 \u201enatur\u0119\u201d z dzie\u0142em malarza, po czym dochodzi\u0142 do wniosku, \u017ce tylko dzie\u0142o wydawa\u0142o mu si\u0119 zajmuj\u0105ce, \u017ce w nim odnajdywa\u0142 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zwyk\u0142e oko mo\u017ce dostrzec w naturalnym \u015bwiecie. Niew\u0105tpliwie chodzi\u0142o mu o zwr\u00f3cenie uwagi widz\u00f3w odwiedzaj\u0105cych wspomnian\u0105 Wystaw\u0119 na ten frapuj\u0105cy obraz Gierymskiego, ale jednocze\u015bnie o uwra\u017cliwienie ich na wszelkie wytwory sztuk pi\u0119knych. Chcia\u0142 zach\u0119ci\u0107 ludzi do cz\u0119stszego obcowania ze sztuk\u0105 wiedz\u0105c, \u017ce g\u0142\u0119bokie prze\u017cycia estetyczne uszlachetniaj\u0105 cz\u0142owieka i wzbogacaj\u0105 jego wn\u0119trze. Jako wychowawca, kt\u00f3remu le\u017ca\u0142o na sercu dobro indywidualne i spo\u0142eczne rodak\u00f3w, po\u0142o\u017cy\u0142 Prus istotnie nieocenione zas\u0142ugi.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u00a0<\/p>

W\u0142a\u015bciciel bloga <\/strong>pisze:\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 2024-08-24 o 22:17<\/p>

Dla polonist\u00f3w pracuj\u0105cych z m\u0142odzie\u017c\u0105 w klasach \u00f3smych, a poniek\u0105d tak\u017ce dla ich podopiecznych, zamieszczam 2-cz\u0119\u015bciowy konspekt, kt\u00f3ry mo\u017ce jednym i drugim, cho\u0107 zapewne w r\u00f3\u017cnym stopniu, pom\u00f3c w ich dydaktyczno-edukacyjnych eksploracjach. …………………………………………………………………\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/span><\/span>Materia\u0142<\/b><\/span><\/span> przeznaczony do realizacji w ci\u0105gu dwu jednostek lekcyjnych<\/b><\/span><\/span>.<\/span><\/span><\/p>

Temat: Poeta w \u015bwiecie <\/b><\/span><\/span> \u2013<\/span><\/span> w wizji C.K. Norwida. Na podstawie wiersza pt. <\/b><\/span><\/span>Pielgrzym<\/b><\/i><\/span><\/span>.<\/b><\/span><\/span><\/p>

C e l e\u00a0 \u00a0n a u c z a n i a<\/u><\/span><\/span>: <\/span><\/span><\/p>

Poznawcze<\/b><\/span><\/span> \u2013 Uzmys\u0142awianie uczniom znaczenia zdiagnozowanej w wierszu dualistycznej (duchowo-cielesnej) kondycji istoty ludzkiej. Stymulowanie skojarze\u0144 z tekstami poetyckimi, w kt\u00f3rych przedstawione zosta\u0142y r\u00f3\u017cne oryginalne kreacje podmiot\u00f3w literackich. Rozpoznawanie funkcji pospolitych s\u0142\u00f3w w ich poszerzonych zakresach semantycznych. <\/span><\/span><\/p>

Kszta\u0142c\u0105ce<\/b><\/span><\/span> \u2013 \u0106wiczenie umiej\u0119tno\u015bci identyfikowania i poddawania analizie logicznej r\u00f3\u017cnych \u015brodk\u00f3w stylistycznych (por\u00f3wnanie, peryfraza). Uczulanie uczni\u00f3w na naturaln\u0105 w poezji polisemiczno\u015b\u0107 wykorzystanych zasob\u00f3w leksykalnych \u2013 zg\u0142\u0119bianie specyficznych znacze\u0144, jakich nabieraj\u0105 w tekstach poetyckich nawet pospolite wyrazy typu: \u201estan\u201d, \u201eniebo\u201d, \u201epielgrzym\u201d, czyli kszta\u0142cenie umiej\u0119tno\u015bci analizy semantycznej s\u0142\u00f3w z uwzgl\u0119dnieniem ich metaforyzuj\u0105cego kontekstu.<\/span><\/span><\/p>

Wychowawczy<\/b><\/span><\/span> \u2013 Budzenie w uczniach szacunku wobec zaprezentowanej w wierszu postawy autorefleksyjnej, b\u0119d\u0105cej filozoficzn\u0105 pr\u00f3b\u0105 wyznaczenia swojego statusu ontologicznego przez podmiot literacki.<\/span><\/span><\/p>

Zasada<\/b><\/span><\/span> \u2013 aktywne uczestnictwo w procesach dedukcyjno-kojarzeniowych.<\/span><\/span><\/p>

Metoda nauczania <\/b><\/span><\/span>\u2013 naprowadzaj\u0105co-poszukuj\u0105ca.<\/span><\/span><\/p>

Cz\u0119\u015b\u0107 I<\/b><\/u><\/span><\/span> \u2013 <\/b><\/span><\/span>Przewidywany przebieg czynno\u015bci na pierwszej godzinie lekcyjnej: <\/span><\/span><\/p>

1\/ Og\u00f3lne okre\u015blenie przedmiotu dwu kolejnych lekcji. Zapisanie tematu.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Glosa wprowadzaj\u0105ca o charakterze historycznoliterackim w formie notatki do zeszyt\u00f3w (podaje nauczyciel): Wiersz \u201ePielgrzym\u201d wchodzi w sk\u0142ad obszernego cyklu utwor\u00f3w obj\u0119tych wsp\u00f3lnym tytu\u0142em \u201eVade mecum\u201d, tzn. \u201eP\u00f3jd\u017a ze mn\u0105\u201d. Zbi\u00f3r opracowa\u0142 Norwid w latach 1865 \u2013 1866 w nadziei og\u0142oszenia go drukiem, do czego jednak za \u017cycia poety nie dosz\u0142o. Ca\u0142y cykl liczy sto wierszy. Zatem \u201ePielgrzym\u201d jest tylko ogniwem szeroko zakrojonej kompozycji poetyckiej, kt\u00f3ra posiada sw\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 oraz logik\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105 uk\u0142adem ca\u0142o\u015bci.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u2013 Poprosi\u0107 o inne, znane uczniom, przyk\u0142ady cykl\u00f3w poetyckich, np. \u201eTreny\u201d J. Kochanowskiego lub \u201eSonety krymskie\u201d A. Mickiewicza.<\/span><\/span><\/p>

2\/ G\u0142o\u015bne odczytanie wiersza najpierw przez nauczyciela, potem przez wybranego (ch\u0119tnego) ucznia.<\/span><\/span><\/p>

3\/ Przyst\u0105pienie do analizy tekstu \u2013 skupienie uwagi na pierwszej zwrotce, b\u0119d\u0105cej poetyck\u0105 \u201ezajawk\u0105\u201d tematyki utworu:\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Wyszukujemy obecne w tej strofie por\u00f3wnanie i okre\u015blamy jego dwie strony (chodzi o precyzyjne ustalenie \u2013 co z czym si\u0119 por\u00f3wnuje?). Mo\u017cna raz jeszcze przytoczy\u0107 trzy pierwsze wersy, po czym naszkicowa\u0107 na tablicy nast\u0119puj\u0105cy schemat (kt\u00f3ry uczniowie przenosz\u0105 do zeszyt\u00f3w):\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 _________________________________________________________________________________\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/span><\/span>jedna strona por\u00f3wnania\u00a0 \u00a0 \u00a0 |\u00a0 \u00a0druga strona por\u00f3wnania<\/span><\/span><\/span><\/p>

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u201es t a n \u00f3 w \u2013 s t a n”\u00a0 \u00a0 \u00a0 |\u00a0 wie\u017ca stercz\u0105ca w chmury<\/span><\/span>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0stany\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/span><\/span>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0|\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 p\u0142askie domy\u00a0 _________________________________________________________________________________<\/span><\/span><\/p>

\u2013 Notujemy opis powy\u017cszych danych: co\u015b, co kryje si\u0119 za niezwyk\u0142ym wyra\u017ceniem \u201es t a n \u00f3 w \u2013 s t a n\u201d tak si\u0119 ma do innych \u201estan\u00f3w\u201d, jak \u201ewie\u017ca stercz\u0105ca w chmury\u201d ma si\u0119 do \u201ep\u0142askich dom\u00f3w\u201d. ( By\u0142oby te\u017c rzecz\u0105 wskazan\u0105 wykona\u0107 na tablicy prosty szkic rysunkowy drugiego cz\u0142onu por\u00f3wnania, tj. przedstawi\u0107 w formie odr\u0119cznego rysunku wie\u017c\u0119, kt\u00f3ra wznosi si\u0119 wysoko ponad kilka okalaj\u0105cych j\u0105 niskich domk\u00f3w.)\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Wtr\u0105cenie istotnej uwagi, i\u017c funkcj\u0105 u\u017cytkow\u0105 wielu por\u00f3wna\u0144 poetyckich jest wspomaganie wyobra\u017ani czytelnika!\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Wypisanie na tablicy szeregu nast\u0119puj\u0105cych wyra\u017ce\u0144: <\/span><\/span>stan (techniczny) pojazdu, stan zdrowia, stan wewn\u0119trzny cz\u0142owieka.<\/i><\/span><\/span> W kt\u00f3rym z tych wyra\u017ce\u0144 znaczenie s\u0142owa \u201estan\u201d by\u0142oby najbli\u017csze temu znaczeniu, w jakim wyraz ten zosta\u0142 u\u017cyty w tek\u015bcie wiersza? (oczywi\u015bcie chodzi o wyra\u017cenie trzecie).\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Wniosek: A zatem \u201es t a n \u00f3 w \u2013 s t a n\u201d wyr\u00f3\u017cniony w utworze drukiem rozstrzelonym, a przez to szczeg\u00f3lnie zaakcentowany, to co\u015b takiego, co w przybli\u017ceniu da\u0142oby si\u0119 okre\u015bli\u0107 jako \u201e nadzwyczajny stan wewn\u0119trzny cz\u0142owieka\u201d (do zanotowania w zeszytach).<\/span><\/span><\/p>

4\/ Dalsze wyja\u015bnienia. Z kolei usi\u0142ujemy dociec i u\u015bci\u015bli\u0107 znaczenie s\u0142owa \u201ePan\u201d (z nast\u0119pnej zwrotki) \u2013 dlaczego wyraz ten zosta\u0142 napisany wielk\u0105 liter\u0105, pomimo \u017ce nie jest pierwszym lecz dok\u0142adnie ostatnim wyrazem w wersie? Ta sugestia jest mo\u017cliwa do wtr\u0105cenia na zasadzie pytania pomocniczego; mo\u017cna te\u017c poprosi\u0107 uczni\u00f3w o pr\u00f3by improwizowanych definicji tego terminu.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Najprawdopodobniej za okre\u015bleniem tym kryje si\u0119 B\u00f3g (zasadne by\u0142oby tutaj zasygnalizowanie uczniom zwyczajowo przyj\u0119tej pisowni s\u0142owa \u201ePan\u201d wielk\u0105 liter\u0105 w\u0142a\u015bnie w odniesieniu do Boga, np. w potocznych zwrotach modlitewnych typu: <\/span><\/span>Panie, zmi\u0142uj si\u0119\u2026<\/i><\/span><\/span>, <\/span><\/span>Wys\u0142uchaj nas, Panie!<\/i><\/span><\/span> itp.). R\u00f3wnie\u017c w strofie drugiej pojawia si\u0119 por\u00f3wnanie, kt\u00f3re kieruje my\u015bl odbiorcy zar\u00f3wno ku r\u00f3\u017cnicy, jak i ku pewnemu podobie\u0144stwu w sposobie istnienia Boga i cz\u0142owieka. Gdzie bowiem przebywa B\u00f3g? \u2013 wsz\u0119dzie! Czy cz\u0142owiek mo\u017ce w sensie fizycznym przebywa\u0107 wsz\u0119dzie? \u2013 oczywi\u015bcie w takim sensie \u2013 nie! \u2013 Jednak w \u015bwietle refleksji zawartej w tej strofie, a potem rozwini\u0119tej w dwu kolejnych, swoje istnienie uznaje podmiot za podobne do istnienia Boga o tyle, o ile wi\u0105\u017ce si\u0119 ono z posiadaniem \u201eruchomego domu\u201d. To stwierdzenie podmiotu oznacza, \u017ce nie ma on sta\u0142ego miejsca pobytu czy zamieszkania, nie czuje si\u0119 trwale zwi\u0105zany z \u017cadn\u0105 konkretn\u0105 przestrzeni\u0105, przeciwnie, jego los okre\u015bla nieustanna mobilno\u015b\u0107.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Przypomnie\u0107 uczniom znane im ju\u017c z poprzednich lekcji poj\u0119cie peryfrazy (om\u00f3wienia): \u201eruchomy dom z wielb\u0142\u0105dziej sk\u00f3ry\u201d \u2013 to namiot b\u0105d\u017a sanda\u0142. Peryfraza jest jednym z cz\u0119stych \u015brodk\u00f3w stylistycznych w poezji (obok metafor, epitet\u00f3w i por\u00f3wna\u0144). W omawianym utworze \u201eruchomy dom\u201d nasuwa skojarzenie z ci\u0105g\u0142\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0105. Przyk\u0142ady innych peryfraz poetyckich: <\/span><\/span>z chi\u0144skich zi\u00f3\u0142 ci\u0105gnione tre\u015bci<\/i><\/span><\/span> \u2013 to\u2026 herbata!, <\/span><\/span>stambulskie oddycha\u0107 gorycze <\/i><\/span><\/span>\u2013 to tyle, co pali\u0107 tyto\u0144 (oba cytaty pochodz\u0105 z wiersza Mickiewicza pt. \u201eZima miejska\u201d), <\/span><\/span>woda \/ z ziarnek pszenicy ogniem wym\u0119czona<\/i><\/span><\/span> \u2013 to w\u00f3dka (z \u201eBalladyny\u201d S\u0142owackiego). Peryfrazy wzbogacaj\u0105 przekazywane tre\u015bci, a nadto pe\u0142ni\u0105 wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 estetyczn\u0105, stanowi\u0105 ozdob\u0119 stylu wypowiedzi.<\/span><\/span><\/p>

5\/ Pr\u00f3ba ustalenia relacji: podmiot \u2013 adresat. Do kogo zwraca si\u0119 podmiot literacki w drugiej strofie? Lub inaczej: kto kryje si\u0119 pod zaimkiem <\/span><\/span>Wy<\/i><\/span><\/span> ? Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce s\u0105 to jacy\u015b ludzie. Podkre\u015bli\u0107 wag\u0119 ko\u0144cz\u0105cego t\u0119 strof\u0119 wielokropka z wyja\u015bnieniem: wielokropek oznacza cz\u0119sto urwanie my\u015bli, czyli celowe niedopowiedzenie lub przemilczenie czego\u015b, ale mo\u017ce te\u017c sygnalizowa\u0107 odwrotne znaczenie tej cz\u0119\u015bci wypowiedzi, kt\u00f3ra go poprzedza; w strofie drugiej wiersza \u201ePielgrzym\u201d zdanie jest tak sformu\u0142owane, \u017ce znaczy przez swoj\u0105 odwrotno\u015b\u0107; s e n s: podmiot zdaje si\u0119 sugerowa\u0107, \u017ce on w\u0142a\u015bnie jest podobny do \u201ePana\u201d (Boga) przez to, i\u017c posiada \u201eruchomy dom\u201d ( w domy\u015ble: cho\u0107 ludzie, do kt\u00f3rych si\u0119 zwraca, s\u0105dz\u0105, \u017ce jest inaczej).<\/span><\/span><\/p>

Cz\u0119\u015b\u0107 II<\/b><\/u><\/span><\/span> <\/u> \u2013 Planowany przebieg post\u0119powania analityczno-interpretacyjnego na drugiej lekcji:<\/span><\/span><\/p>

1\/ Rekonstrukcja procesu \u201esamopoznania\u201d postaci m\u00f3wi\u0105cej w wierszu. Ponowne odczytanie trzeciej i czwartej zwrotki utworu \u2013 o kim tam mowa? Taka formu\u0142a pytania prowokuje lapidarn\u0105 odpowied\u017a: podmiot m\u00f3wi sam o sobie. Co sk\u0142ada si\u0119 na \u201epe\u0142ni\u0119\u201d istoty podmiotu? \u0141atwo ustali\u0107, i\u017c chodzi o dwa wsp\u00f3\u0142tworz\u0105ce t\u0119 posta\u0107 komponenty:\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 element duchowy (<\/span><\/span>dusza<\/i><\/span><\/span>);\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 element cielesny (<\/span><\/span>stopa<\/i><\/span><\/span> \u2013 warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce termin ten jest u\u017cyty w wierszu w znaczeniu dos\u0142ownym i zarazem metaforycznym, stanowi bowiem synonim ca\u0142ej cielesno\u015bci podmiotu).<\/span><\/span><\/p>

<\/a> 2\/ Wykrywanie i interpretowanie relacji sytuuj\u0105cych w okre\u015blony spos\u00f3b podmiot wobec Boga. \u2013 Przytoczenie samego pocz\u0105tku strofy czwartej: \u201ePrzecie\u017c i ja\u2026\u201d; zwrot ten nakazuje pami\u0119ta\u0107 o kim\u015b jeszcze poza podmiotem. Nietrudno domy\u015bli\u0107 si\u0119, \u017ce chodzi tu o Boga, bo przecie\u017c z Nim w\u0142a\u015bnie por\u00f3wnywa\u0142 si\u0119 podmiot ju\u017c wcze\u015bniej (w zwrotce drugiej).\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Wskazanie na podstawie trzeciej i czwartej strofy, w jakich \u201eprzestrzeniach\u201d przebywa podmiot literacki? Z jego s\u0142\u00f3w wynika, \u017ce raz \u201ew niebie\u201d, to zn\u00f3w \u201ena ziemi\u201d. W tym punkcie analizy mo\u017cna wtr\u0105ci\u0107 pytanie: czyj\u0105 siedzib\u0105 w potocznym poj\u0119ciu jest \u201eniebo\u201d? \u2013 oczywi\u015bcie Boga. P\u0142ynie st\u0105d wniosek, i\u017c posta\u0107 m\u00f3wi\u0105ca ma w pewnych momentach dost\u0119p tam, gdzie wed\u0142ug potocznych wyobra\u017ce\u0144 przebywa sam B\u00f3g! Przyk\u0142adowe dalsze pytania: czy jednak ten, kto przemawia w utworze, \u201ew nieba \u0142onie trwa\u201d ca\u0142\u0105 swoj\u0105 ludzk\u0105 istot\u0105? \u2013 okazuje si\u0119, \u017ce tylko dusz\u0105, cia\u0142o bowiem niejako z natury przynale\u017cy do ziemi. Pozostaje zatem rozstrzygn\u0105\u0107, z kt\u00f3r\u0105 z tych \u201eprzestrzeni\u201d podmiot czuje si\u0119 \u015bci\u015blej i trwalej zwi\u0105zany? Zawarte w jego przekazie wyznania \u015bwiadcz\u0105, \u017ce z niebem, gdy\u017c \u201eziemi tyle tylko ma, ile jej stopa jego pokrywa, dopok\u0105d on idzie\u201d (w domy\u015ble: kiedy\u015b wi\u0119c i\u015b\u0107 przestanie i wtedy jego materialny \u2013 lub inaczej m\u00f3wi\u0105c\u00a0 \u2013\u00a0 c i e l e s n y\u00a0 \u00a0zwi\u0105zek z ziemi\u0105 ulegnie zerwaniu). Cia\u0142em cz\u0142owiek mo\u017ce ogarn\u0105\u0107 jedynie bardzo niewielki skrawek powierzchni ziemi, duchem za\u015b jest w stanie dosi\u0119ga\u0107 a\u017c \u201e\u0142ona nieba\u201d.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Osobnego wyja\u015bnienia wymaga fakt, \u017ce prawie wszystkie wyrazy w ostatniej strofie wiersza zosta\u0142y zapisane drukiem rozstrzelonym (tzw. s p a c j \u0105). Zachodzi pytanie, dlaczego? Takie wyr\u00f3\u017cnienie graficzne zapisu wskazuje, \u017ce mie\u015bci si\u0119 w nim szczeg\u00f3lnie wa\u017cna my\u015bl \u2013 zwi\u0105zek podmiotu ze \u015bwiatem ziemskim ma charakter przemijaj\u0105cy, temu ograniczeniu nie podlega natomiast obecny w nim pierwiastek niematerialny, porywana nieraz ku niebu \u201edusza\u201d. <\/span><\/span><\/p>

3\/ Analiza semantyczna s\u0142owa \u201epielgrzym\u201d.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Odwo\u0142anie si\u0119 do znaczenia potocznego, kt\u00f3re w tym przypadku niemal dok\u0142adnie odpowiada znaczeniu realnemu (zwanemu te\u017c s\u0142ownikowym), \u201epielgrzym\u201d bowiem to kto\u015b odbywaj\u0105cy zazwyczaj piesz\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 do jakich\u015b s\u0142ynnych miejsc kultowych w celu z\u0142o\u017cenia tam ofiary modlitewnej (mo\u017cna wysondowa\u0107, czy w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w s\u0105 osoby, kt\u00f3rym zdarzy\u0142o si\u0119 uczestniczy\u0107 w tak rozumianym \u201epielgrzymowaniu\u201d).\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Rozpatrzenie znaczenia wyrazu \u201epielgrzym\u201d w kontek\u015bcie wiersza; powinno prowadzi\u0107 do wniosku, \u017ce s\u0142owu temu nadany zosta\u0142 sens metaforyczny, skutkiem czego jako tytu\u0142 oznacza ono raczej \u201ecz\u0142owieka id\u0105cego przez \u017cycie (doczesne) na ziemi\u201d. W\u0119dr\u00f3wk\u0105 pielgrzymi\u0105 w poetyckim sensie staje si\u0119 tu nie pewien dystans pokonywany w celu realizacji przyj\u0119tej z g\u00f3ry intencji religijnej, lecz poch\u00f3d cz\u0142owieka przez wszystkie dni jego ziemskiego \u017cywota. <\/span><\/span><\/p>

4\/ Om\u00f3wienie motywu \u201epielgrzyma\u2013poety\u201d (w nawi\u0105zaniu do tytu\u0142u utworu oraz formu\u0142y tematu lekcji).\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Postawienie problemu: dlaczego podmiotowi, kt\u00f3ry zdaje si\u0119 identyfikowa\u0107 z tytu\u0142owym \u201epielgrzymem\u201d, nale\u017ca\u0142oby jednocze\u015bnie przyzna\u0107 prawo do miana \u201epoety\u201d? Da\u0107 uczniom mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego wypowiedzenia si\u0119 w powy\u017cszej kwestii. Potem nauczyciel przekazuje ustnie nast\u0119puj\u0105ce wyja\u015bnienia:\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u2013 Do rangi poety urasta podmiot mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 na ziemi przyr\u00f3wna\u0142 do\u00a0 p i e l g r z y m o w a n i a\u00a0 przez \u017cycie w poczuciu duchowej wsp\u00f3lnoty z Bogiem. \u015awiadomy przemijalno\u015bci tego, co w cz\u0142owieku doczesne (\u201dcia\u0142o\u201d), przywi\u0105zuje zasadnicz\u0105 wag\u0119 do tego, co w nim wieczne (\u201edusza\u201d). Ponadto dostrzega pewne podobie\u0144stwo w sposobie ludzkiego bytowania w warunkach ziemskich (ci\u0105gle \u201eruchomy dom\u201d) do istnienia Boga \u201ewsz\u0119dzie\u201d.<\/span><\/span><\/p>

5\/ Podyktowanie uczniom notatki ko\u0144cowej:\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Z relacji podmiotu przemawiaj\u0105cego w wierszu \u201ePielgrzym\u201d wynika, \u017ce sw\u0105 ludzk\u0105 kondycj\u0119 postrzega on dwuwymiarowo. Cia\u0142em czuje si\u0119 zwi\u0105zany z ziemi\u0105, dusz\u0105 \u2013 z niebem. W obszarze \u015bwiata ziemskiego jest tylko przechodniem dysponuj\u0105cym wci\u0105\u017c \u201eruchomym domem\u201d. W ustawicznym przemieszczaniu si\u0119 widzi jednak pewne podobie\u0144stwo do sposobu, w jaki istnieje B\u00f3g. Przy tym zachowuje \u015bwiadomo\u015b\u0107, i\u017c ziemi ma zaledwie tyle, ile jej mo\u017ce pokry\u0107 stop\u0105, dop\u00f3ki idzie. St\u0105d \u017cycie doczesne traktuje jako pielgrzymk\u0119, kt\u00f3ra kiedy\u015b musi dobiec kresu i kt\u00f3rej celem ostatecznym jest osi\u0105gni\u0119cie pe\u0142ni istnienia w wiecznotrwa\u0142ym \u201eniebie\u201d Boga. Rozpoznanie i objawienie tego stanu rzeczy nadaje mu status obywatela \u015bwiata i czyni godnym miana \u201epoety\u201d. <\/span><\/span><\/p>

6\/ Praca domowa: Opisz, jak manifestuj\u0105 si\u0119 niezwyk\u0142e w\u0142a\u015bciwo\u015bci podmiot\u00f3w\u2013poet\u00f3w w wierszach C.K. Norwida \u201eFatum\u201d i K. Wierzy\u0144skiego \u201eDyskobol\u201d. [Ten ostatni znany uczniom z zaj\u0119\u0107 w klasie VII]. <\/span><\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy wiesz, \u017ce… Pi\u0119kno lubi spowija\u0107 si\u0119 w woale. W\u0142a\u015bciciel bloga\u00a0pisze:2023-08-06 o 03:57\u00a0 Na pocz\u0105tek materia\u0142 przeznaczony dla przysz\u0142orocznych maturzyst\u00f3w. Oto jeden z przyk\u0142ad\u00f3w wypracowanej kiedy\u015b z moj\u0105 pomoc\u0105 prezentacji na matur\u0119 ustn\u0105 z j\u0119zyka polskiego. Przeczytaj i pomy\u015bl. Mog\u0119 pom\u00f3c tak\u017ce Tobie. Je\u015bli uznasz, \u017ce warto spr\u00f3bowa\u0107 \u2013 daj zna\u0107.(Znajdziesz mnie na Facebooku jako…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":181,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-44","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44"}],"version-history":[{"count":1417,"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2192,"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44\/revisions\/2192"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/181"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/skryba.fun\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}